Sau khi gửi, đơn đề nghị giám đốc thẩm được tiếp nhận, xác nhận, phân loại, rồi giao cho người nghiên cứu; nếu cần, cơ quan có thẩm quyền rút hồ sơ vụ án từ toà đã xử để xem xét. Kết quả cuối cùng thường là một trong hai: văn bản trả lời không có căn cứ kháng nghị, hoặc quyết định kháng nghị giám đốc thẩm. Quá trình này có thể kéo dài, và trong thời gian đó bản án vẫn được thi hành.
Khoảng chờ là lúc nhiều người làm những việc không có ích: gửi thêm hàng chục đơn trùng nội dung, nhờ người quen “hỏi thăm”, hoặc ngừng thực hiện bản án vì nghĩ sắp được xem lại. Bài này giúp bạn theo dõi đúng cách, đọc đúng các văn bản có thể nhận được và chuẩn bị cho từng khả năng, từ góc người gửi đơn lẫn góc bên thắng kiện.
Đơn đi qua những khâu nào
Trình tự nội bộ mỗi cơ quan có khác nhau đôi chút. Các khâu dưới đây là khung chung theo nguyên lý của luật tố tụng.
- Tiếp nhận và xác nhận: cơ quan nhận đơn ghi sổ, xác nhận việc đã nhận cho người gửi. Đây là mốc bạn cần giữ bằng chứng.
- Kiểm tra hình thức: đơn có đủ nội dung, có bản án kèm theo, còn trong thời hạn không. Thiếu thì bạn được yêu cầu sửa đổi, bổ sung.
- Phân loại và chuyển đúng nơi: đơn gửi nhầm cơ quan không có thẩm quyền sẽ được chuyển đi, kèm thông báo cho người gửi.
- Giao người nghiên cứu: một cán bộ được phân công đọc đơn, đối chiếu bản án và quyết định có cần rút hồ sơ hay không.
- Rút và nghiên cứu hồ sơ: hồ sơ vụ án được chuyển từ toà đã xử lên để xem xét đầy đủ.
- Báo cáo, đề xuất: người nghiên cứu đề xuất kháng nghị hoặc không; người có thẩm quyền quyết định.
- Trả lời hoặc ra quyết định: người gửi đơn nhận văn bản trả lời, hoặc quyết định kháng nghị được gửi cho các bên.
Khâu năm và sáu thường là khâu lâu nhất, nhất là khi hồ sơ dày hoặc đang được dùng cho việc khác. Không có con số chuẩn để hứa với bạn bao lâu; nếu cần, hỏi cơ quan nhận đơn về tình trạng xử lý.
Theo dõi đơn mà không làm rối hồ sơ
Lập một tờ theo dõi đơn giản: ngày gửi, nơi nhận, số giấy xác nhận, các lần bạn hỏi, người trả lời, nội dung trả lời. Khi cần trình bày với ai, tờ này giúp bạn nói chính xác thay vì nhớ đại khái.
Hỏi tình trạng đơn tại bộ phận tiếp nhận của cơ quan đã nhận, mang theo giấy xác nhận. Khoảng cách giữa các lần hỏi nên hợp lý, chẳng hạn vài tháng một lần nếu không có gì mới, hoặc ngay khi có sự kiện ảnh hưởng tới vụ án như cơ quan thi hành án chuẩn bị cưỡng chế. Mỗi lần hỏi, ghi lại tên cán bộ trả lời.
Khi có tài liệu bổ sung, gửi bằng văn bản ghi rõ là bổ sung cho đơn đã gửi ngày nào, số xác nhận nào. Không viết đơn mới thay đơn cũ, không gửi lặp cùng một nội dung tới nhiều nơi trong cùng thời gian. Những việc đó tạo thêm nhiều bản đơn phải phân loại, có khi làm chậm chính đơn của bạn.
Tuyệt đối tránh mọi cách tác động ngoài thủ tục. Ngoài rủi ro pháp lý, nó không làm thay đổi căn cứ kháng nghị, vốn chỉ nằm trong hồ sơ.
Những văn bản bạn có thể nhận và ý nghĩa của chúng
Mỗi loại văn bản mở ra một việc cần làm khác nhau. Bảng dưới tóm theo nguyên lý chung.
| Văn bản nhận được | Ý nghĩa | Việc nên làm |
|---|---|---|
| Yêu cầu sửa đổi, bổ sung đơn | Đơn thiếu nội dung hoặc tài liệu | Bổ sung đúng hạn được ghi, giữ bằng chứng đã nộp |
| Thông báo chuyển đơn | Đơn đã được chuyển cho cơ quan có thẩm quyền | Cập nhật nơi đang giữ đơn vào tờ theo dõi |
| Văn bản trả lời không có căn cứ kháng nghị | Người có thẩm quyền đã xem xét và không kháng nghị | Đọc kỹ lý do; quyết định dừng hay tìm hướng khác |
| Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm | Vụ án sẽ được hội đồng giám đốc thẩm xem xét | Đọc phạm vi kháng nghị, chuẩn bị ý kiến bằng văn bản nếu cần |
| Quyết định hoãn hoặc tạm đình chỉ thi hành án | Việc thi hành phần liên quan tạm dừng theo quyết định | Gửi ngay cho cơ quan thi hành án nếu họ chưa nhận |
Văn bản trả lời không có căn cứ kháng nghị thường nêu lý do tóm tắt. Đó không phải phán quyết mới, mà là kết quả cân nhắc của người có thẩm quyền. Đọc nó giống như đọc phần nhận định của bản án: để hiểu vì sao, rồi mới quyết định bước tiếp.
Khi có quyết định kháng nghị: điều gì xảy ra tiếp
Quyết định kháng nghị nêu rõ phần nào của bản án bị kháng nghị và theo hướng nào. Các đương sự được gửi quyết định này. Vụ án được đưa ra hội đồng giám đốc thẩm của toà có thẩm quyền xem xét. Phiên giám đốc thẩm khác phiên phúc thẩm: hội đồng chủ yếu xem xét trên hồ sơ và nội dung kháng nghị, đương sự được triệu tập khi hội đồng xét thấy cần thiết.
Kết quả có thể là không chấp nhận kháng nghị và giữ nguyên bản án, huỷ bản án để xét xử lại ở cấp sơ thẩm hoặc phúc thẩm, huỷ bản án và đình chỉ giải quyết vụ án, hoặc trong một số trường hợp luật cho phép thì sửa bản án. Nếu bản án bị huỷ để xử lại, vụ án tiếp tục theo thủ tục thông thường và bạn có đầy đủ quyền tham gia như một phiên toà mới.
Từ góc chuẩn bị, bạn có thể gửi văn bản trình bày ý kiến về nội dung kháng nghị. Văn bản này nên ngắn, tập trung vào phạm vi kháng nghị, không mở rộng sang những điểm không bị kháng nghị.
Những việc vẫn phải làm trong lúc chờ
Thực hiện phần nghĩa vụ của mình theo bản án. Nếu bạn là bên phải trả tiền, giao tài sản, việc chờ kết quả đơn không phải lý do hợp pháp để dừng. Chậm thi hành có thể dẫn tới cưỡng chế, phát sinh chi phí cưỡng chế và lãi chậm thi hành theo luật. Nếu không đủ khả năng trả một lần, hãy làm việc với bên được thi hành và chấp hành viên về lịch thực hiện.
Giữ nguyên hiện trạng tài sản liên quan. Đừng bán, tặng, thế chấp hay sửa chữa lớn tài sản đang bị bản án điều chỉnh, kể cả khi bạn tin mình sẽ được xem lại. Việc tẩu tán tài sản trong giai đoạn thi hành án là hành vi bị xử lý, và làm mất uy tín của chính lá đơn bạn đang theo đuổi.
Nộp án phí theo bản án. Án phí là một nghĩa vụ trong bản án, được cơ quan thi hành án thu như các nghĩa vụ khác. Nếu sau này bản án bị huỷ hoặc sửa, án phí được giải quyết lại theo bản án, quyết định mới.
Lưu giữ chứng từ của mọi khoản đã thực hiện. Biên lai nộp tiền, biên bản giao nhận tài sản, văn bản thoả thuận với bên kia đều cần giữ bản gốc. Nếu bản án bị thay đổi, đây là cơ sở để tính lại ai đã nhận gì, phải hoàn trả gì.
Chăm sóc sức khoẻ và công việc. Một vụ án kéo dài qua hai cấp xét xử rồi thêm thủ tục đặc biệt có thể tiêu hao nhiều năm. Đặt giới hạn thời gian, chi phí cho mình ngay từ đầu giúp bạn quyết định tỉnh táo hơn khi có văn bản trả lời.
Góc của bên thắng kiện khi bên kia gửi đơn
Bản án vẫn có hiệu lực. Việc bên kia gửi đơn không làm bản án mất hiệu lực. Bạn vẫn có quyền yêu cầu thi hành án và nên làm đúng thời hạn, vì thời hiệu yêu cầu thi hành án vẫn chạy.
Theo dõi xem có quyết định hoãn không. Chỉ khi người có thẩm quyền kháng nghị ra quyết định hoãn hoặc tạm đình chỉ thi hành thì việc thi hành phần liên quan mới dừng. Nếu cơ quan thi hành án báo tạm dừng, hãy hỏi văn bản nào làm căn cứ.
Giữ hồ sơ của mình gọn gàng. Nếu có kháng nghị, bạn sẽ cần trình bày ý kiến. Bản án, biên bản phiên toà, các tài liệu đã nộp nên được giữ đủ và sắp theo thứ tự.
Tính tới rủi ro tài sản đã thi hành. Nếu bản án sau đó bị huỷ hoặc sửa, việc xử lý tài sản đã thi hành sẽ theo bản án, quyết định mới và luật thi hành án. Với khoản lớn, nên hỏi người làm nghề về cách quản lý tài sản đã nhận trong thời gian còn khả năng bị xem lại.
Khi nào nên dừng, khi nào còn hướng khác
Nhận văn bản trả lời không có căn cứ kháng nghị, nhiều người lập tức viết đơn mới với cùng nội dung, gửi lên cấp cao hơn. Nếu lý do không mới, kết quả thường không khác. Câu hỏi nên đặt ra là văn bản trả lời đã xem điểm nào và bác vì sao, và bạn có điều gì thật sự chưa được xem xét hay không.
Nếu sau khi đọc lý do, bạn phát hiện một tình tiết mới đúng nghĩa, chẳng hạn chứng cứ trước đây không thể biết, con đường tái thẩm có thể mở ra. Nếu vấn đề nằm ở cách thi hành chứ không ở bản án, hướng đi là làm việc với cơ quan thi hành án, yêu cầu giải thích bản án hoặc thoả thuận thi hành với bên kia.
Nếu không còn hướng nào hợp lý, dừng lại là một quyết định có trách nhiệm chứ không phải thất bại. Thời gian, chi phí và sức khoẻ dành cho một lá đơn không có căn cứ có thể dùng để thương lượng lịch thi hành, giảm chi phí cưỡng chế và khép lại vụ việc.
Câu hỏi thường gặp
Gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm bao lâu thì có trả lời?
Luật có quy định về trình tự xử lý đơn, nhưng thực tế thời gian phụ thuộc vào việc có phải rút hồ sơ hay không, hồ sơ dày mỏng và khối lượng đơn của cơ quan đó. Không ai có thể hứa một con số chính xác. Bạn nên hỏi định kỳ tại bộ phận tiếp nhận và giữ giấy xác nhận để làm mốc.
Văn bản trả lời không có căn cứ kháng nghị có khiếu nại được không?
Văn bản này là kết quả xem xét đơn của người có thẩm quyền, không phải quyết định hành chính thông thường. Nếu có lý do hoặc tài liệu mới, bạn có thể đề nghị tiếp. Cơ chế xem xét lại cụ thể ở từng cấp, bạn hỏi người làm nghề và đối chiếu quy định hiện hành của ngành toà án, viện kiểm sát.
Có được xem hồ sơ khi đơn đang được nghiên cứu không?
Hồ sơ vụ án khi đã rút lên để nghiên cứu sẽ nằm ở cơ quan có thẩm quyền. Quyền tiếp cận lúc này hạn chế hơn so với khi vụ án đang được giải quyết. Tốt nhất là bạn sao chụp những tài liệu cần thiết ngay từ giai đoạn phúc thẩm để chủ động chuẩn bị.
Có quyết định kháng nghị rồi thì bản án có dừng thi hành không?
Không đương nhiên. Người có thẩm quyền kháng nghị có quyền quyết định hoãn hoặc tạm đình chỉ thi hành bản án theo điều kiện luật định. Nếu quyết định kháng nghị không kèm quyết định hoãn, việc thi hành vẫn tiếp tục. Bạn đọc kỹ các văn bản nhận được và hỏi cơ quan thi hành án.
Bên thắng kiện có được biết bên kia đã gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm không?
Không phải lúc nào bên thắng cũng được thông báo khi bên kia mới gửi đơn. Bạn thường chỉ biết khi có quyết định kháng nghị, quyết định hoãn thi hành, hoặc khi bên kia tự nói. Vì vậy, cứ tiếp tục thực hiện quyền của mình theo bản án đang có hiệu lực.
Có cần luật sư ở phiên toà giám đốc thẩm không?
Phiên giám đốc thẩm chủ yếu xem xét trên hồ sơ, đương sự được triệu tập khi hội đồng thấy cần. Dù không bắt buộc, luật sư giúp bạn viết ý kiến trình bày tập trung vào phạm vi kháng nghị, điều có giá trị hơn mọi lời trình bày dài. Với vụ có giá trị lớn, nên cân nhắc.