Đi làm ở chỗ mới trong lúc chờ phúc thẩm vụ sa thải không làm bạn mất quyền theo đuổi vụ kiện, vì pháp luật lao động cho phép người lao động giao kết hợp đồng với nhiều người sử dụng lao động. Điều cần cân nhắc là yêu cầu nhận lại làm việc của bạn còn thực tế không, bạn sẽ trả lời toà thế nào khi được hỏi, và có nên chuyển sang hướng thoả thuận chấm dứt kèm khoản tiền hay không.
Từ ngày bị cho nghỉ đến khi có bản án phúc thẩm có thể mất cả năm. Không ai sống được ngần ấy thời gian mà không có thu nhập, nên việc đi làm nơi khác là chuyện bình thường. Bài viết giúp bạn nhìn rõ ảnh hưởng của quyết định đó tới vụ án, cả từ góc người lao động lẫn góc doanh nghiệp đang tranh chấp, để không bị bất ngờ tại phiên toà.
Luật không cấm, nhưng vụ án sẽ nhìn bạn khác đi
Bộ luật Lao động 2019 ghi nhận người lao động có thể giao kết nhiều hợp đồng lao động với nhiều người sử dụng lao động, miễn bảo đảm thực hiện đầy đủ nội dung đã giao kết. Không có quy định nào nói người đang kiện công ty cũ thì không được làm việc cho nơi khác. Việc đi làm, kể cả làm toàn thời gian, không phải là hành vi từ bỏ quyền khởi kiện hay kháng cáo.
Tuy vậy, yêu cầu của bạn trong vụ án được xây trên một bức tranh cụ thể. Nếu bạn yêu cầu được nhận lại làm việc, toà sẽ muốn biết yêu cầu đó còn thực tế không. Phía công ty cũ gần như luôn hỏi bạn đang làm ở đâu, vì họ muốn chứng minh bạn không thật sự cần quay lại, từ đó mở đường thoả thuận theo hướng có lợi cho họ.
Câu hỏi về Bộ luật Lao động 2019 có bắt trừ thu nhập ở chỗ làm mới vào khoản tiền lương những ngày không được làm việc hay không cũng hay được đặt ra. Luật không có điều khoản bắt trừ như vậy; tuy nhiên khi có tranh luận về cách hiểu, đây là điểm toà sẽ xem xét trong vụ việc cụ thể, và bạn nên nghe ý kiến người làm nghề thay vì tự kết luận.
Ba hướng đi khi bạn đã có việc mới
Khi đã có chỗ làm ổn định, bạn thường đứng trước ba lựa chọn. Bảng dưới so sánh theo nguyên lý; hệ quả cụ thể còn phụ thuộc bạn đang là người kháng cáo hay người bị kháng cáo và bản án sơ thẩm đã tuyên gì.
| Hướng đi | Khi nào hợp | Điều cần lường trước |
|---|---|---|
| Giữ yêu cầu nhận lại | Bạn thật sự muốn quay về, việc mới chỉ tạm thời | Phải sẵn sàng nghỉ việc mới khi bản án buộc nhận lại có hiệu lực |
| Thoả thuận chấm dứt kèm khoản tiền | Bạn không muốn quay lại, công ty cũng không muốn nhận | Thoả thuận có thể đạt ngay tại phiên phúc thẩm và được toà công nhận |
| Để toà quyết theo yêu cầu đã nêu | Hai bên không thoả thuận được | Nếu thắng mà không quay lại, bạn vẫn phải xử lý nghĩa vụ nhận lại trên giấy với công ty |
Việc thay đổi yêu cầu khởi kiện ở giai đoạn phúc thẩm bị luật tố tụng giới hạn chặt, nhất là khi thời hạn kháng cáo đã hết. Vì vậy hướng phổ biến và an toàn hơn là thoả thuận với bên kia, thay vì tìm cách đổi yêu cầu tại phiên.
Trả lời toà thế nào khi được hỏi về việc làm hiện tại
Nói thật. Bạn có nghĩa vụ trình bày trung thực. Giấu việc đang đi làm, rồi bị phía công ty cũ đưa ra chứng cứ, sẽ làm giảm lòng tin của hội đồng vào toàn bộ lời khai của bạn, kể cả những phần bạn nói đúng.
Giải thích bối cảnh. Nêu ngắn gọn vì sao bạn phải đi làm: cần thu nhập nuôi gia đình, việc mới là tạm thời hay lâu dài, điều kiện có khác việc cũ không. Hội đồng hiểu rằng người lao động không thể ngồi chờ không có thu nhập.
Nói rõ mong muốn hiện tại. Nếu vẫn muốn quay lại, nói thẳng và nêu lý do: gắn bó nghề, quãng đường, mức lương, thời gian đóng bảo hiểm liên tục. Nếu không muốn nữa, cân nhắc nói rõ để mở đường thoả thuận.
Không cần nộp hợp đồng mới nếu không được yêu cầu. Bạn không bắt buộc tự nộp giấy tờ về việc làm mới, trừ khi toà yêu cầu hoặc bạn thấy cần để chứng minh điều có lợi cho mình. Khi đã nộp, tài liệu đó sẽ được hai bên cùng tiếp cận.
Góc doanh nghiệp: biết người lao động đã đi làm nơi khác thì nên làm gì
Phía doanh nghiệp thường biết thông tin này qua mạng xã hội hoặc qua đồng nghiệp cũ. Phản xạ đầu tiên hay là dùng nó để nói rằng người lao động "không thiệt hại gì". Lập luận này cần thận trọng: khoản tiền lương những ngày không được làm việc là hệ quả luật định của việc chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, không phải khoản bồi thường thiệt hại phải chứng minh như trong quan hệ dân sự.
Cách dùng thông tin hiệu quả hơn là mở đường thoả thuận. Khi người lao động đã ổn định ở nơi khác, khả năng họ chấp nhận chấm dứt kèm một khoản tiền là cao. Doanh nghiệp có thể chuẩn bị phương án trước phiên, giao quyền cho người dự phiên chốt con số, và đề xuất khi hội đồng hỏi về thoả thuận.
Điều doanh nghiệp không nên làm là liên hệ với nơi làm mới của người lao động để nói về vụ kiện. Việc này có thể bị xem là gây khó khăn cho người lao động, ảnh hưởng xấu tới hình ảnh doanh nghiệp và có nguy cơ phát sinh tranh chấp khác.
Những điều cần kiểm trước khi nhận việc mới
Nếu bạn đang chuẩn bị nhận việc mới trong lúc vụ án chờ phúc thẩm, rà nhanh những điểm sau để tránh vướng sau này:
- Hợp đồng cũ có thoả thuận không cạnh tranh hay bảo mật không, và việc mới có đụng tới nội dung đó không.
- Việc mới có cho phép bạn nghỉ để dự phiên toà khi được triệu tập không; nếu khó, chuẩn bị phương án uỷ quyền.
- Thời gian thử việc ở chỗ mới trùng với lịch xét xử thế nào.
- Quá trình đóng bảo hiểm xã hội: chỗ mới sẽ đóng từ khi nào, có chồng lấn với thời gian bản án có thể buộc công ty cũ đóng bù không.
- Nếu bản án buộc nhận lại, bạn sẽ chọn nơi nào, và cần báo trước cho nơi đang làm bao lâu theo hợp đồng mới.
- Giữ chứng cứ về việc bạn đã tìm việc và lý do phải nhận việc mới, phòng khi cần giải thích.
Chồng lấn thời gian đóng bảo hiểm là chi tiết kỹ thuật dễ bị bỏ quên. Khi bản án buộc công ty cũ đóng bù cho giai đoạn bạn đã có chỗ làm mới đóng bảo hiểm, cơ quan bảo hiểm xã hội sẽ xử lý theo quy định; bạn nên hỏi trực tiếp cơ quan này để biết cách ghi nhận.
Nếu bạn thắng ở sơ thẩm và công ty là bên kháng cáo
Tình huống hay gặp nhất là bản án sơ thẩm đã tuyên quyết định cho nghỉ trái pháp luật, buộc công ty nhận lại bạn và trả các khoản tiền, rồi công ty kháng cáo. Lúc này bạn là người bị kháng cáo, bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực ở phần bị kháng cáo, nên công ty chưa phải nhận bạn lại. Khoảng chờ phúc thẩm vì thế là khoảng bạn buộc phải tự lo sinh kế.
Trong tình huống này, việc bạn đi làm nơi khác hầu như không làm thay đổi phạm vi phiên phúc thẩm: toà vẫn xét kháng cáo của công ty về căn cứ và trình tự cho nghỉ. Điều thay đổi là không khí thương lượng. Công ty biết bạn đã có việc thường sẽ đề xuất thoả thuận; bạn có lợi thế vì đang cầm một bản án sơ thẩm có lợi, nhưng cũng có rủi ro nếu cấp phúc thẩm sửa án.
Cách tính hợp lý là đặt hai kịch bản cạnh nhau: nếu bản án sơ thẩm được giữ nguyên, tổng các khoản bạn nhận và việc bạn có muốn quay lại hay không; nếu bị sửa theo hướng bất lợi, bạn còn lại gì. Con số thoả thuận đáng cân nhắc thường nằm giữa hai kịch bản đó, sau khi trừ đi thời gian và công sức theo đuổi tiếp. Ví dụ giả định: nếu giữ nguyên bạn nhận khoảng một trăm triệu đồng, nếu bị sửa bạn có thể không nhận gì, thì một đề nghị quanh mức giữa đáng được xem xét nghiêm túc thay vì gạt đi ngay.
Khi nào nên hỏi ý kiến người làm nghề
Bạn nên hỏi người làm nghề khi đang cân nhắc giữa giữ yêu cầu nhận lại và chuyển sang thoả thuận, vì con số thoả thuận hợp lý phụ thuộc vào việc tính đúng các khoản bạn có thể được nhận nếu thắng. Cũng nên hỏi khi công ty cũ đưa ra lời đề nghị trước phiên mà bạn không biết có thấp hơn quyền lợi luật định hay không.
Nếu muốn có hướng ban đầu trước khi gặp trực tiếp, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn với những dữ kiện chính: ngày bị cho nghỉ, nội dung bản án sơ thẩm, ai kháng cáo, việc mới bắt đầu từ khi nào. Câu trả lời giúp bạn biết cần mang những giấy tờ gì và đặt câu hỏi nào khi làm việc với người đọc hồ sơ thật.
Dù chọn hướng nào, đừng để quyết định về sinh kế bị trì hoãn chỉ vì vụ án. Việc đi làm là quyền của bạn; phần cần tính là cách trình bày và lựa chọn hướng giải quyết sao cho phù hợp với hoàn cảnh mới.
Một lưu ý cuối: hoàn cảnh của bạn có thể tiếp tục thay đổi trong lúc chờ. Việc mới có thể kết thúc, gia đình có thể chuyển nơi ở. Mỗi lần có thay đổi đáng kể, hãy xem lại lựa chọn của mình trước phiên, và cập nhật địa chỉ liên lạc với toà nếu bạn chuyển chỗ ở để không lỡ giấy triệu tập.
Câu hỏi thường gặp
Đi làm nơi khác có bị coi là đồng ý với quyết định sa thải không?
Không. Việc đi làm nơi khác không phải là thể hiện đồng ý với quyết định của công ty cũ. Ý chí của bạn trong vụ án thể hiện qua đơn khởi kiện, kháng cáo và lời trình bày tại toà, không qua việc bạn có đi làm để có thu nhập hay không.
Thu nhập ở chỗ mới có bị trừ vào khoản tiền công ty cũ phải trả không?
Bộ luật Lao động 2019 không có điều khoản bắt trừ thu nhập ở chỗ làm mới vào khoản tiền lương những ngày không được làm việc. Khi có tranh luận về cách hiểu trong vụ việc cụ thể, toà sẽ xem xét; bạn nên nghe ý kiến người làm nghề trước phiên.
Đã đi làm chỗ mới thì có nên rút yêu cầu nhận lại không?
Đổi yêu cầu ở phúc thẩm bị giới hạn chặt. Hướng thường dùng là thoả thuận với công ty cũ về chấm dứt hợp đồng và khoản tiền, rồi đề nghị toà công nhận tại phiên. Nên tính kỹ các khoản trước khi chốt.
Toà có quyền hỏi người lao động đang làm ở đâu không?
Hội đồng xét xử có thể hỏi các tình tiết liên quan tới yêu cầu của bạn, trong đó có khả năng quay lại làm việc. Bạn nên trả lời trung thực, ngắn gọn, kèm bối cảnh. Không trả lời hoặc trả lời sai có thể làm giảm độ tin cậy của lời khai.
Bản án buộc nhận lại mà bạn không muốn rời chỗ mới thì sao?
Bạn có thể thoả thuận với công ty cũ về việc chấm dứt hợp đồng kèm khoản tiền sau bản án. Các khoản tiền bản án đã tuyên vẫn là nghĩa vụ của công ty; nội dung thoả thuận nên lập văn bản rõ ràng, liệt kê nghĩa vụ đã giải quyết.
Công ty cũ liên hệ chỗ làm mới để nói xấu thì làm gì?
Ghi lại sự việc, giữ tin nhắn hoặc người làm chứng. Tuỳ mức độ, hành vi này có thể liên quan quy định về bảo vệ danh dự, uy tín và có thể trình bày với toà nếu ảnh hưởng tới vụ án. Nên hỏi người làm nghề về cách xử lý phù hợp.