Số tiền trong bản án phúc thẩm vụ lao động thường khác sơ thẩm vì ba lý do chính: thời gian không được làm việc kéo dài thêm đến lúc xử phúc thẩm, toà cấp trên xác định lại mức lương làm căn cứ, hoặc toà sửa cách áp dụng các khoản theo Bộ luật Lao động. Con số đổi không có nghĩa nhận định đổi; nhiều bản án giữ nguyên kết luận sa thải trái luật mà vẫn tính lại toàn bộ phần tiền.
Người lao động thấy số tiền tăng thì mừng nhưng không hiểu vì sao; doanh nghiệp thấy số tiền tăng thì nghi toà xử nặng hơn. Hiểu cơ chế giúp cả hai tự kiểm được bảng tính trong bản án, phát hiện sai sót cần đề nghị đính chính, và tính phương án thoả thuận sát thực tế. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.
Các khoản tiền thường có trong một vụ chấm dứt hợp đồng trái luật
Bộ luật Lao động 2019 quy định khi người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, họ phải nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng đã giao kết, trả tiền lương và đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho những ngày người lao động không được làm việc, cộng thêm ít nhất hai tháng tiền lương theo hợp đồng.
Nếu người lao động không muốn quay lại, ngoài các khoản trên họ còn được trợ cấp thôi việc theo quy định. Nếu người sử dụng lao động không muốn nhận lại và người lao động đồng ý, hai bên thoả thuận thêm một khoản bồi thường ít nhất bằng hai tháng tiền lương để chấm dứt hợp đồng. Có trường hợp còn khoản tiền tương ứng những ngày vi phạm thời hạn báo trước.
Cách hiểu chi tiết từng khoản đã có trang chuyên về chấm dứt hợp đồng giải thích. Điều cần nhớ ở đây là mỗi khoản dựa trên hai biến số: mức lương làm căn cứ và khoảng thời gian. Phúc thẩm thay đổi một trong hai, mọi khoản đi theo.
Ba lý do khiến con số thay đổi ở cấp phúc thẩm
Thời gian không được làm việc kéo dài. Khoản tiền lương và bảo hiểm cho những ngày không được làm việc tính từ ngày bị cho nghỉ đến một mốc nhất định. Bản án sơ thẩm thường tính đến ngày xử sơ thẩm. Khi vụ án lên phúc thẩm, toà cấp trên có thể tính tiếp đến ngày xử phúc thẩm, nên dù không đổi gì khác, con số vẫn tăng theo số tháng chờ. Mốc cụ thể phụ thuộc phần quyết định của bản án, bạn đọc kỹ dòng ghi "tính từ ngày… đến ngày…".
Mức lương làm căn cứ được xác định lại. Tiền lương theo hợp đồng gồm mức lương theo công việc, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định. Tranh chấp hay nổ ra khi hợp đồng ghi một mức thấp còn thực nhận cao hơn, hoặc khi có khoản "thưởng" trả đều hằng tháng mà bản chất là lương. Nếu cấp phúc thẩm chấp nhận chứng cứ về mức thực nhận, mọi khoản nhân theo lương đều thay đổi.
Cách áp dụng khoản được sửa. Cấp sơ thẩm có thể tính cả trợ cấp thôi việc lẫn yêu cầu nhận lại, hai khoản loại trừ nhau; hoặc quên khoản bảo hiểm thất nghiệp; hoặc tính số năm làm việc để hưởng trợ cấp mà không trừ thời gian đã đóng bảo hiểm thất nghiệp. Toà phúc thẩm sửa những chỗ áp dụng sai như vậy, con số có thể tăng hoặc giảm.
Ví dụ giả định: cùng nhận định, hai con số
Ví dụ giả định dưới đây chỉ minh hoạ cơ chế, các con số không phản ánh vụ việc thật nào. Chị H. bị cho nghỉ trái luật, mức lương theo hợp đồng 9 triệu đồng mỗi tháng, toà sơ thẩm xử sau 6 tháng, toà phúc thẩm xử sau thêm 5 tháng; chị yêu cầu được nhận lại làm việc.
| Khoản | Bản án sơ thẩm | Bản án phúc thẩm | Vì sao đổi |
|---|---|---|---|
| Lương những ngày không được làm việc | 6 tháng × 9 triệu = 54 triệu | 11 tháng × 9 triệu = 99 triệu | Tính thêm thời gian chờ phúc thẩm |
| Khoản ít nhất hai tháng lương | 18 triệu | 18 triệu | Không đổi |
| Bảo hiểm phải đóng cho thời gian nghỉ | Đóng cho 6 tháng | Đóng cho 11 tháng | Đi theo thời gian |
| Tổng tiền trả trực tiếp cho người lao động | 72 triệu | 117 triệu | Chỉ do thời gian |
Nếu toà phúc thẩm còn chấp nhận mức lương thực nhận là 11 triệu thay vì 9 triệu, mọi dòng nhân theo lương lại đổi thêm một lần nữa. Bạn thấy rõ vì sao doanh nghiệp tính phương án thoả thuận trước phiên thường có lợi khi vụ án kéo dài.
Khoản bảo hiểm thường không trả vào tay người lao động mà doanh nghiệp đóng cho cơ quan bảo hiểm xã hội. Khi đọc bản án, tách riêng phần trả trực tiếp và phần đóng bù để khỏi nhầm tổng số mình nhận được.
Tự kiểm bảng tính trong bản án phúc thẩm
Bản án lao động thường có đoạn tính toán trong phần nhận định và con số chốt ở phần quyết định. Bạn có thể tự kiểm theo thứ tự sau:
- Tìm mức lương toà dùng làm căn cứ, ghi rõ gồm những khoản nào. Đối chiếu với hợp đồng, phụ lục, bảng lương.
- Tìm mốc thời gian đầu và cuối của khoản tiền lương những ngày không được làm việc. Đếm lại số tháng, số ngày lẻ.
- Nhân lại từng khoản, cộng lại. Ghi chênh lệch nếu có, dù chỉ vài trăm nghìn.
- So phần nhận định với phần quyết định: hai chỗ phải khớp nhau. Lệch giữa hai phần là dấu hiệu lỗi đánh máy hoặc tính toán.
- Xem phần bảo hiểm: toà buộc đóng cho thời gian nào, trên mức lương nào, đóng cho cơ quan nào.
- Xem dòng về lãi chậm thi hành án: thường ghi rằng kể từ khi có đơn yêu cầu thi hành mà bên phải thi hành chưa trả thì chịu thêm tiền lãi theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Nếu phát hiện sai sót về số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán, đó là việc đính chính bản án, không phải lý do kháng cáo lại. Trang có danh mục "Sau bản án phúc thẩm" hướng dẫn cách đề nghị đính chính.
Doanh nghiệp đọc con số mới thế nào cho đúng
Phía doanh nghiệp hay phản ứng rằng toà phúc thẩm "xử nặng hơn" vì con số tăng, trong khi người kháng cáo là chính doanh nghiệp. Về nguyên tắc, khoản tăng do thời gian chạy không phải hình phạt mà là hệ quả của việc người lao động tiếp tục không được làm việc trong lúc vụ án chưa kết thúc. Khi doanh nghiệp quyết định kháng cáo, rủi ro này nên được tính vào.
Kế toán cần tách các khoản theo bản chất để hạch toán và xác định nghĩa vụ thuế, bảo hiểm: khoản nào là tiền lương phải đóng bảo hiểm, khoản nào là bồi thường, khoản nào là trợ cấp. Việc khấu trừ thuế thu nhập cá nhân với từng khoản thuộc quy định thuế hiện hành, nên hỏi người làm kế toán thuế thay vì đoán.
Nếu bản án buộc nhận lại người lao động, phần tiền lương những ngày không được làm việc thường dừng ở mốc toà tuyên; từ khi người lao động quay lại, tiền lương trả theo hợp đồng như bình thường. Doanh nghiệp chậm sắp xếp công việc có thể phát sinh tranh chấp mới, chuyện này trang có bài riêng.
Lỗi hay gặp khi đọc phần tiền của bản án
Những nhầm lẫn sau thường làm hai bên cãi nhau sau bản án, thậm chí làm chậm thi hành:
- Cộng phần bảo hiểm vào số tiền mình được nhận trực tiếp, rồi thấy thiếu khi doanh nghiệp chuyển khoản.
- Lấy bảng tính ở bản án sơ thẩm để đòi, quên rằng phần đã bị sửa không còn hiệu lực.
- Hiểu "ít nhất hai tháng lương" là đúng hai tháng, trong khi bản án có thể tuyên nhiều hơn nếu các bên đã thoả thuận hoặc có căn cứ.
- Không để ý dòng trừ đi khoản doanh nghiệp đã trả trước, như trợ cấp đã chuyển khi cho nghỉ.
- Bỏ qua mốc thời gian lẻ ngày, dẫn đến chênh lệch nhỏ nhưng gây nghi ngờ lẫn nhau.
- Tưởng lãi chậm thi hành tự chạy từ ngày tuyên án mà không xem điều kiện ghi trong bản án.
Khi đã hiểu đúng, hai bên thường giải quyết phần tiền nhanh hơn bằng cách gửi nhau bảng đối chiếu từng dòng có dẫn đúng câu trong bản án, thay vì nói chung chung "thiếu tiền".
Khi con số chênh lệch lớn mà bạn không tự tính được
Với tranh chấp kéo dài nhiều năm, có nhiều lần thay đổi mức lương, có thời gian nghỉ thai sản hay ốm đau xen giữa, bảng tính trở nên phức tạp. Lúc đó nên nhờ người làm nghề hoặc kế toán có kinh nghiệm tiền lương đối chiếu, nhất là trước khi quyết định đề nghị đính chính hay đề nghị giám đốc thẩm.
Cần phân biệt rõ: sai số học thuần tuý được đính chính; còn nếu bạn cho rằng toà áp dụng sai cách tính, đó là vấn đề nhận định và chỉ có thể xem xét qua thủ tục đặc biệt với điều kiện chặt chẽ. Người làm nghề giúp bạn xác định chênh lệch thuộc loại nào trước khi tốn thời gian vào sai con đường.
Một cách làm hữu ích là lập bảng ba cột: dòng trong bản án, cách bạn hiểu, con số bạn tính ra. Mang bảng đó đến buổi làm việc với người hỗ trợ hoặc gửi kèm văn bản đối chiếu với bên kia. Bảng rõ ràng giúp người đọc thấy ngay chỗ lệch nằm ở mức lương, ở số tháng hay ở một khoản bị bỏ sót, thay vì phải đọc lại cả bản án. Với doanh nghiệp, bảng này còn là tài liệu nội bộ để kế toán, nhân sự và người ký duyệt thống nhất trước khi chuyển tiền, tránh trả thiếu rồi bị yêu cầu thi hành phần còn lại.
Câu hỏi thường gặp
Toà phúc thẩm tính tiền lương những ngày không được làm việc đến ngày nào?
Mốc cuối do toà xác định và ghi trong bản án; nhiều bản án tính đến ngày xét xử của cấp mình. Bạn đọc phần quyết định để biết đúng mốc, vì khoản tiền sau mốc đó, nếu phát sinh tranh chấp mới, được giải quyết theo nghĩa vụ thi hành bản án.
Chỉ công ty kháng cáo mà tiền tăng lên thì có trái nguyên tắc không?
Nguyên tắc không làm xấu hơn tình trạng người kháng cáo áp dụng rõ trong tố tụng hình sự. Trong án lao động, khoản tăng do thời gian chạy là hệ quả của nghĩa vụ đã xác định, không phải toà tự mở rộng yêu cầu; nếu nghi ngờ, nên nhờ người làm nghề đọc cụ thể bản án.
Phụ cấp và thưởng có được tính vào lương làm căn cứ bồi thường không?
Tiền lương theo hợp đồng gồm mức lương theo công việc, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác theo quy định. Khoản thưởng phụ thuộc kết quả kinh doanh thường không tính, còn khoản trả cố định hằng tháng gắn với công việc thì có thể được tính; toà xem bản chất từng khoản.
Bảo hiểm đóng bù có trả tiền mặt cho người lao động không?
Không. Khoản bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho thời gian không được làm việc được đóng vào quỹ để ghi nhận quá trình tham gia của bạn. Bạn nên kiểm tra quá trình đóng sau khi doanh nghiệp thực hiện.
Phát hiện bản án tính sai vài triệu đồng thì làm gì?
Nếu đó là sai sót số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán, bạn có thể đề nghị toà đã ra bản án đính chính. Nên gửi văn bản nêu rõ dòng nào, sai bao nhiêu, cách tính đúng, kèm bản chụp phần bản án liên quan để toà đối chiếu nhanh.
Doanh nghiệp đã trả trước một phần thì bản án có trừ không?
Nếu tại phiên các bên trình bày và toà ghi nhận khoản đã trả, bản án sẽ trừ. Nếu khoản trả sau phiên, hai bên đối chiếu khi thi hành và giữ chứng từ chuyển khoản; cơ quan thi hành án sẽ tính theo chứng từ khi có yêu cầu thi hành.