Theo nguyên tắc của quy định về án phí hiện hành, khi toà phúc thẩm huỷ bản án sơ thẩm để giải quyết lại, người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm, còn nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm sẽ được xác định lại trong bản án của lần xử mới. Các chi phí tố tụng như thẩm định tại chỗ, định giá, giám định cũng được quyết định lại theo kết quả cuối cùng.
Nghe thì đơn giản, nhưng đương sự thường bối rối vì nhiều khoản tiền đã nộp ở nhiều thời điểm, cho nhiều cơ quan, kèm nhiều biên lai. Bài viết giúp bạn phân loại từng khoản, hiểu số phận của nó sau khi án bị huỷ, và biết hỏi ai khi chưa rõ. Bài không nêu mức án phí bằng con số; mức cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành tại thời điểm giải quyết.
Phân loại các khoản tiền bạn có thể đã nộp
Trước khi hỏi toà, hãy gom biên lai và chia theo các nhóm dưới đây. Mỗi nhóm có cách xử lý khác nhau:
- Tạm ứng án phí sơ thẩm: thường do nguyên đơn, bị đơn có yêu cầu phản tố, người có yêu cầu độc lập nộp khi toà thụ lý yêu cầu của họ.
- Tạm ứng án phí phúc thẩm: do người kháng cáo nộp, trừ người thuộc diện miễn hoặc không phải nộp.
- Tạm ứng chi phí tố tụng: chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, định giá tài sản, giám định, chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch theo yêu cầu.
- Tiền đã thi hành theo bản án sơ thẩm: chỉ có ở những phần được tuyên thi hành ngay dù có kháng cáo, như một số khoản cấp dưỡng, tiền lương theo quy định.
- Chi phí tự bỏ ra: phí luật sư, chi phí đi lại, sao chụp, dịch thuật, chứng thực. Nhóm này nhìn chung không do toà hoàn trả, trừ trường hợp luật có quy định riêng.
Ghi lại cho mỗi khoản: số tiền, ngày nộp, nơi nộp, số biên lai. Đây là bảng bạn sẽ dùng khi hỏi toà hoặc cơ quan thi hành án dân sự về việc hoàn trả hay khấu trừ.
Tạm ứng án phí phúc thẩm khi bản án bị huỷ
Người kháng cáo nộp tạm ứng án phí phúc thẩm khi đơn kháng cáo được chấp nhận xem xét. Khi bản án phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm, người kháng cáo thường phải chịu án phí phúc thẩm và khoản tạm ứng được chuyển thành án phí. Khi bản án sơ thẩm bị huỷ để giải quyết lại, nguyên tắc chung là người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm, vì phần sai sót không xuất phát từ phía họ.
Phần quyết định của bản án phúc thẩm thường ghi rõ về án phí phúc thẩm, kể cả việc hoàn trả tiền tạm ứng cho người đã nộp. Bạn nên đọc kỹ dòng này. Thủ tục nhận lại tiền thường làm tại cơ quan thi hành án dân sự nơi đã thu tạm ứng, mang theo bản án, biên lai thu tiền và giấy tờ tuỳ thân. Thủ tục chi tiết nên hỏi trực tiếp nơi đã nộp.
Nếu có nhiều người cùng kháng cáo, mỗi người nộp tạm ứng riêng thì mỗi người xử lý khoản của mình. Nếu bên kia cũng kháng cáo, họ cũng được xem xét tương tự. Trường hợp kháng nghị của Viện kiểm sát mà không có kháng cáo của đương sự thì không phát sinh tạm ứng án phí phúc thẩm của đương sự.
Án phí sơ thẩm được xác định lại thế nào
Vì bản án sơ thẩm bị huỷ, phần quyết định về án phí sơ thẩm trong đó cũng không còn giá trị. Khi vụ án được giải quyết lại, bản án mới sẽ quyết định ai chịu án phí sơ thẩm, bao nhiêu, theo kết quả giải quyết của lần này. Ví dụ giả định: lần trước nguyên đơn thắng toàn bộ nên bị đơn chịu án phí; lần xử lại nguyên đơn chỉ được chấp nhận một phần thì nghĩa vụ án phí sẽ được chia lại theo phần được, phần thua.
Khoản tạm ứng án phí sơ thẩm đã nộp từ đầu thường không phải nộp lại, vì vụ án không khởi kiện mới mà được thụ lý lại. Khi có bản án mới, khoản tạm ứng sẽ được đối trừ vào án phí phải chịu hoặc được hoàn trả theo phần quyết định. Nếu ở lần xử lại có yêu cầu mới được bổ sung, như yêu cầu độc lập của người mới được đưa vào, thì yêu cầu đó có thể phát sinh tạm ứng án phí riêng.
Nếu bạn thuộc diện được miễn hoặc giảm án phí theo quy định, như người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được xác nhận, người lao động trong một số tranh chấp lao động, quyền đó vẫn áp dụng ở lần xử lại. Nên làm lại đơn đề nghị và cập nhật giấy tờ chứng minh nếu giấy tờ cũ đã hết thời hạn sử dụng.
Bảng tóm tắt số phận từng khoản
Bảng nêu nguyên tắc chung thường gặp. Cách xử lý cụ thể luôn theo phần quyết định của bản án phúc thẩm và bản án xử lại.
| Khoản tiền | Sau khi án bị huỷ | Được quyết định cuối cùng ở đâu |
|---|---|---|
| Tạm ứng án phí phúc thẩm | Người kháng cáo thường không phải chịu, được hoàn trả theo bản án phúc thẩm | Phần quyết định của bản án phúc thẩm |
| Án phí sơ thẩm đã tuyên | Mất giá trị cùng bản án sơ thẩm bị huỷ | Bản án của lần xử lại |
| Tạm ứng án phí sơ thẩm | Giữ nguyên, chờ đối trừ hoặc hoàn trả | Bản án của lần xử lại |
| Tạm ứng chi phí thẩm định, định giá, giám định | Chi phí đã thực hiện vẫn tính; có thể phát sinh thêm nếu làm lại | Bản án của lần xử lại, theo kết quả và người phải chịu |
| Tiền đã thi hành ngay theo bản án sơ thẩm | Cần được xem xét khi giải quyết lại; không tự động hoàn | Bản án xử lại và thủ tục thi hành án |
| Phí luật sư, chi phí tự bỏ | Thường do mỗi bên tự chịu | Chỉ khi luật có quy định riêng và có yêu cầu hợp lệ |
Nếu phần quyết định của bản án phúc thẩm không nói rõ về một khoản bạn đã nộp, hãy hỏi toà đã ra bản án hoặc cơ quan thi hành án dân sự nơi đã thu tiền, kèm biên lai.
Chi phí thẩm định, định giá, giám định khi phải làm lại
Chi phí tố tụng khác với án phí. Đó là tiền trả cho công việc cụ thể phục vụ việc giải quyết vụ án: chi phí cho đoàn xem xét thẩm định tại chỗ, hội đồng định giá, tổ chức giám định. Người có yêu cầu thường phải tạm ứng trước. Khi bản án bị huỷ vì thiếu những công việc này, lần xử lại sẽ phải thực hiện, và có thể phát sinh khoản tạm ứng mới.
Ai chịu chi phí cuối cùng được quyết định trong bản án theo nguyên tắc: thường bên có yêu cầu không được chấp nhận phải chịu, bên được chấp nhận được hoàn lại khoản đã tạm ứng từ bên kia, với những quy định chi tiết theo từng loại chi phí. Chi phí đã thực hiện ở lần trước vẫn là chi phí đã phát sinh trong vụ án và sẽ được tính toán chung trong bản án mới.
Một gợi ý thực tế: khi có thể, các bên nên thống nhất trước một số dữ kiện để giảm việc phải thẩm định, định giá lại. Ví dụ giả định: hai bên đồng ý về diện tích thực tế theo bản đo đạc đã có và chỉ tranh chấp ai có quyền, thì không cần đo lại. Những thống nhất như vậy nên được ghi vào biên bản tại toà.
Một ví dụ giả định đi từ đầu tới cuối
Bà A khởi kiện đòi ông B trả lại một căn nhà cho thuê, đã nộp tạm ứng án phí sơ thẩm khi toà thụ lý. Trong quá trình giải quyết, bà A yêu cầu định giá căn nhà và tạm ứng chi phí định giá. Bản án sơ thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu, buộc ông B chịu án phí sơ thẩm và hoàn lại cho bà A chi phí định giá. Ông B kháng cáo và nộp tạm ứng án phí phúc thẩm.
Toà phúc thẩm phát hiện căn nhà đang có người con của ông B ở cùng gia đình riêng nhưng không được đưa vào vụ án, nên huỷ bản án sơ thẩm, giao giải quyết lại. Phần quyết định ghi ông B không phải chịu án phí phúc thẩm và được trả lại khoản tạm ứng. Phần buộc ông B chịu án phí sơ thẩm và hoàn chi phí định giá mất giá trị cùng bản án bị huỷ.
Ở lần xử lại, toà đưa người con vào, người này có yêu cầu độc lập về khoản tiền đã bỏ ra sửa nhà và nộp tạm ứng án phí cho yêu cầu đó. Kết quả định giá cũ được các bên chấp nhận nên không định giá lại. Bản án mới quyết định lại toàn bộ: ai chịu án phí cho từng yêu cầu, chi phí định giá cũ do ai chịu, các khoản tạm ứng được đối trừ hay hoàn trả. Bà A không phải nộp lại tạm ứng án phí sơ thẩm ban đầu.
Những gì nên hỏi lại toà hoặc cơ quan thi hành án
Khi cầm bản án huỷ, hãy kiểm tra ba điều về tiền. Một là bản án phúc thẩm quyết định thế nào về tạm ứng án phí phúc thẩm của bạn, có ghi hoàn trả không và tại đâu. Hai là có khoản nào đã thi hành theo bản án sơ thẩm không, và tình trạng hiện tại của khoản đó. Ba là trong lần xử lại, có công việc nào cần bạn tạm ứng chi phí không, dự kiến khi nào.
Biện pháp khẩn cấp tạm thời đã áp dụng trước đó, như phong toả tài sản, kê biên, cũng là chuyện liên quan tới tiền. Hiệu lực của chúng sau khi án bị huỷ phụ thuộc quy định cụ thể và quyết định của toà; nếu bạn là bên bị áp dụng hoặc bên đã nộp tiền bảo đảm, nên hỏi toà đang giải quyết lại về tình trạng hiện tại của biện pháp đó.
Nếu khoản tiền lớn, hoặc đã có phần thi hành theo bản án sơ thẩm, nên trao đổi với người hành nghề luật để biết cách đề nghị toà xem xét trong lần xử lại. Mọi yêu cầu nên bằng văn bản, kèm bản sao biên lai, để có căn cứ khi toà ra bản án mới.
Câu hỏi thường gặp
Án bị huỷ thì người kháng cáo có được trả lại tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Theo nguyên tắc chung, khi bản án sơ thẩm bị huỷ để giải quyết lại, người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm, và tiền tạm ứng đã nộp được hoàn trả theo phần quyết định của bản án phúc thẩm. Thủ tục nhận lại làm tại nơi đã nộp tạm ứng.
Nguyên đơn có phải nộp lại tạm ứng án phí sơ thẩm khi vụ án được thụ lý lại không?
Thường không, vì vụ án không khởi kiện mới. Tạm ứng đã nộp được giữ và đối trừ khi có bản án mới. Chỉ những yêu cầu mới phát sinh ở lần xử lại, như yêu cầu phản tố hoặc yêu cầu độc lập mới, mới có thể phải nộp tạm ứng riêng.
Chi phí thẩm định đã trả ở lần trước có bị mất không?
Chi phí đã thực hiện là chi phí tố tụng đã phát sinh trong vụ án, được tính trong bản án của lần xử lại theo nguyên tắc ai phải chịu. Nếu phải thẩm định lại, có thể phát sinh khoản mới, và khoản này cũng được tính chung khi có kết quả.
Đã trả tiền cấp dưỡng theo bản án sơ thẩm rồi mà án bị huỷ thì sao?
Những khoản đã thi hành ngay theo quy định không tự động được hoàn lại khi án bị huỷ. Toà xử lại sẽ xem xét tổng thể nghĩa vụ của các bên, trong đó có khoản đã thực hiện. Bạn nên giữ chứng từ đã trả và trình bày với toà ở lần xử lại.
Người được miễn án phí ở lần trước có cần làm lại đơn không?
Nên làm lại hoặc ít nhất xác nhận với toà đang giải quyết lại, vì điều kiện miễn, giảm được xét tại thời điểm giải quyết và giấy tờ chứng minh có thể đã hết thời hạn. Chuẩn bị sẵn giấy xác nhận hoàn cảnh mới nhất giúp tránh bị yêu cầu bổ sung.
Có thể yêu cầu bên kia trả phí luật sư vì vụ án kéo dài do huỷ án không?
Nhìn chung mỗi bên tự chịu phí luật sư của mình, trừ một số trường hợp pháp luật có quy định riêng. Việc án bị huỷ do sai sót của toà sơ thẩm không làm phát sinh quyền đòi bên kia trả phí luật sư. Nên hỏi người hành nghề luật nếu vụ của bạn có tình tiết đặc biệt.