Bản án phúc thẩm công nhận thoả thuận có sức mạnh như mọi bản án đã có hiệu lực: bên nào không làm đúng, bên kia có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành, kể cả cưỡng chế. Việc một bên đổi ý sau phiên toà, hay nói rằng mình bị ép, không làm bản án mất hiệu lực. Con đường xem lại bản án loại này rất hẹp.
Ra khỏi phòng xử với một thoả thuận được công nhận là nhẹ nhõm, nhưng công việc chưa xong. Bài này hướng dẫn những việc cần làm sau phiên: nhận và đọc bản án, thi hành tự nguyện và giữ chứng từ, yêu cầu thi hành án khi bên kia không làm đúng, và hiểu đúng giới hạn khi một bên muốn lật lại thoả thuận.
Bản án công nhận thoả thuận khác gì một bản án thông thường
Về hình thức, đây vẫn là một bản án phúc thẩm, có phần mở đầu, phần nội dung vụ án và nhận định, phần quyết định. Điểm khác là phần quyết định ghi "sửa bản án sơ thẩm" và "công nhận sự thoả thuận của các đương sự" với nội dung cụ thể từng nghĩa vụ, thay vì toà tự phân xử đúng sai. Phần nhận định thường ngắn hơn, chủ yếu nêu vì sao thoả thuận đáp ứng điều kiện để được công nhận.
Về hiệu lực, bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án. Không ai kháng cáo được nữa. Các nghĩa vụ trong đó đến hạn theo đúng mốc ghi trong bản án: nghĩa vụ không ghi thời hạn thì phải thực hiện ngay, nghĩa vụ có lịch thì theo lịch.
Về tâm lý, bản án này thường được thi hành tự nguyện tốt hơn vì chính các bên đã đồng ý. Nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Hoàn cảnh thay đổi, người nợ gặp khó khăn, hoặc một bên hối hận vì nhượng quá nhiều. Biết trước mình có những công cụ gì giúp bạn bình tĩnh khi tình huống đó xảy ra.
Nhận và đọc bản án sau phiên
Bản án được toà gửi cho các đương sự sau phiên theo thời hạn luật định. Khi nhận, nên làm theo trình tự:
- Kiểm tra thông tin cá nhân của các bên: họ tên, năm sinh, địa chỉ, số giấy tờ tuỳ thân. Sai một chữ có thể gây khó khi thi hành.
- Đọc kỹ phần quyết định, đối chiếu với văn bản thoả thuận các bên đã ký và biên bản phiên toà nếu có bản sao: số tiền, thời hạn, tài sản, phương thức.
- Xem phần án phí, chi phí tố tụng và việc xử lý tiền tạm ứng.
- Xem có câu tuyên về lãi chậm thi hành án, về quyền yêu cầu thi hành án và thời hiệu yêu cầu thi hành án hay không.
- Nếu phát hiện sai sót về chính tả, số liệu, tên người, gửi văn bản đề nghị toà đã ra bản án xem xét đính chính.
- Cất bản chính ở nơi an toàn, chụp bản sao để dùng khi làm việc với cơ quan thi hành án.
Đính chính chỉ dành cho lỗi rõ ràng về chính tả, số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán sai, không dùng để thay đổi nội dung đã thoả thuận. Nếu câu chữ trong bản án không sai nhưng khó hiểu tới mức không thi hành được, có thể đề nghị toà giải thích bản án. Chi tiết hai thủ tục này nằm ở chuyên mục về giai đoạn sau bản án phúc thẩm.
Thi hành tự nguyện và giữ chứng từ
Phần lớn bản án công nhận thoả thuận được các bên tự thực hiện mà không cần cơ quan thi hành án. Người có nghĩa vụ trả tiền chuyển khoản, người có nghĩa vụ giao tài sản tiến hành bàn giao, người có nghĩa vụ làm thủ tục sang tên phối hợp ký giấy. Điều quan trọng nhất ở giai đoạn này là giữ chứng từ đầy đủ.
Với tiền, giữ sao kê hoặc biên lai chuyển khoản có nội dung ghi rõ liên quan tới bản án. Với tài sản, lập biên bản bàn giao mô tả tình trạng, có chữ ký hai bên. Với việc sang tên nhà đất, bản án đã có hiệu lực là một căn cứ để cơ quan đăng ký đất đai xem xét, nhưng hồ sơ cụ thể, nghĩa vụ tài chính và thời gian giải quyết cần hỏi văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất.
Khi đã thực hiện xong toàn bộ, hai bên nên lập văn bản xác nhận đã hoàn thành nghĩa vụ theo bản án. Văn bản này hữu ích nếu sau nhiều năm có ai đó, kể cả người thừa kế của một bên, đưa bản án ra để yêu cầu thi hành lại phần đã thực hiện.
Khi bên kia không làm đúng: yêu cầu thi hành án
Nếu đến hạn mà bên có nghĩa vụ không thực hiện, hoặc chỉ thực hiện một phần, bạn có quyền yêu cầu thi hành án. Những điểm cần nắm:
- Đơn yêu cầu gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, thường xác định theo nơi người phải thi hành án cư trú, làm việc hoặc có tài sản; hỏi cơ quan này về nơi nộp đúng theo tổ chức hiện hành.
- Kèm theo bản án hoặc bản sao hợp lệ, giấy tờ tuỳ thân và tài liệu về tài sản, thu nhập của người phải thi hành án nếu bạn biết.
- Ghi rõ phần nghĩa vụ chưa được thực hiện, kèm chứng từ những gì đã nhận để cơ quan thi hành án trừ ra.
- Yêu cầu thi hành án có thời hiệu, tính từ ngày bản án có hiệu lực hoặc từ ngày nghĩa vụ đến hạn với nghĩa vụ có lịch; để quá thời hiệu là mất quyền yêu cầu, trừ trường hợp luật cho phép tính lại.
- Cơ quan thi hành án sẽ thông báo, cho thời gian tự nguyện thi hành, xác minh điều kiện thi hành, rồi mới áp dụng biện pháp cưỡng chế nếu cần.
Chi tiết thủ tục thi hành án dân sự, các biện pháp cưỡng chế và chi phí cưỡng chế được trình bày ở chuyên mục riêng về thi hành án. Ở đây chỉ nhấn mạnh: bản án công nhận thoả thuận được thi hành như mọi bản án, không cần quay lại toà xin thêm giấy tờ.
Bên kia nói "bị ép thoả thuận": giới hạn của việc xem lại
Không ít trường hợp, khi bị yêu cầu thi hành, bên có nghĩa vụ tuyên bố mình đã bị ép, bị lừa, hoặc không hiểu rõ khi đồng ý tại phiên. Họ có thể gửi đơn đề nghị người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm. Đây là quyền của họ, nhưng cần hiểu đúng hệ quả.
Thứ nhất, việc gửi đơn không làm bản án tạm dừng thi hành. Chỉ khi có quyết định kháng nghị và quyết định hoãn hoặc tạm đình chỉ thi hành án của người có thẩm quyền thì việc thi hành mới bị ảnh hưởng. Bên được thi hành án vẫn tiếp tục yêu cầu thi hành bình thường.
Thứ hai, căn cứ để xem lại một bản án công nhận thoả thuận rất hẹp. Hội đồng xét xử đã hỏi trực tiếp sự tự nguyện tại phiên, biên bản phiên toà ghi lại câu trả lời của từng người. Người cho rằng mình bị ép phải có chứng cứ cụ thể về sự lừa dối, đe doạ, cưỡng ép, hoặc chứng minh nội dung thoả thuận vi phạm điều cấm của luật, xâm phạm quyền lợi người thứ ba. Việc thấy thiệt sau khi đồng ý không phải là căn cứ. Thủ tục kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm chuyên sâu có tài liệu riêng; ở đây chỉ nêu ở mức người dân cần biết.
Khi chính bạn là bên khó thực hiện đúng hạn
Không phải lúc nào bên vi phạm cũng là người cố tình lật lọng. Người nợ bị mất việc, cửa hàng ế ẩm, khoản tiền chờ thu về bị chậm: những biến cố này xảy ra sau phiên toà và khiến lịch trả đã ký trở nên quá sức. Nếu bạn ở vị trí này, im lặng chờ bị cưỡng chế là cách tệ nhất.
Việc nên làm là chủ động liên hệ bên kia trước khi đến hạn, trình bày khó khăn bằng văn bản, đề xuất lịch mới có cơ sở và trả trước một phần nếu có thể. Nếu hai bên thống nhất, thoả thuận về việc thi hành án nên được lập thành văn bản và đưa tới cơ quan thi hành án để ghi nhận, nhất là khi vụ việc đã có đơn yêu cầu thi hành. Thoả thuận miệng qua điện thoại rất dễ bị phủ nhận sau này.
Cần nhớ rằng bên được thi hành án không có nghĩa vụ phải đồng ý giãn nợ. Họ có quyền yêu cầu thi hành đúng bản án. Sự thiện chí, minh bạch về tình hình tài chính và việc giữ đúng những cam kết nhỏ là những gì giúp bạn thuyết phục được họ, không phải lời hứa suông.
Tình huống sau bản án và việc nên làm
Bảng dưới gom các tình huống thường gặp sau khi toà phúc thẩm công nhận thoả thuận.
| Tình huống | Việc nên làm | Làm với ai |
|---|---|---|
| Bản án ghi sai tên, sai số do nhầm lẫn | Đề nghị đính chính | Toà án đã ra bản án |
| Câu chữ khó hiểu, cơ quan thi hành án không biết thi hành thế nào | Đề nghị giải thích bản án | Toà án đã ra bản án |
| Bên kia trễ một đợt trả | Nhắc bằng văn bản, nếu vẫn không trả thì yêu cầu thi hành phần đã đến hạn hoặc phần còn lại theo điều khoản trễ hẹn | Cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền |
| Bên kia gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm | Tiếp tục yêu cầu thi hành; chuẩn bị tài liệu chứng minh thoả thuận tự nguyện nếu được hỏi | Cơ quan thi hành án; người có thẩm quyền kháng nghị nếu được yêu cầu |
| Hai bên muốn đổi lịch trả | Thoả thuận thi hành án, có sự ghi nhận của cơ quan thi hành án | Cơ quan thi hành án dân sự |
| Đã thực hiện xong | Lập văn bản xác nhận hoàn thành nghĩa vụ, giữ chứng từ | Hai bên tự lập |
Nếu tình huống của bạn phức tạp hơn, chẳng hạn bên kia tẩu tán tài sản sau phiên, hoặc nội dung thoả thuận liên quan tới đất đai có người thứ ba tranh chấp, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem hồ sơ cụ thể trước khi chọn bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Bản án công nhận thoả thuận có bị kháng cáo được không?
Không. Đây là bản án phúc thẩm, có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên. Con đường xem lại duy nhất là thủ tục giám đốc thẩm hoặc tái thẩm khi có căn cứ luật định, và việc gửi đơn đề nghị không tự làm dừng thi hành án.
Bên kia không trả thì có phải khởi kiện lại không?
Không cần khởi kiện lại. Bản án đã có hiệu lực là căn cứ để bạn làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền. Cơ quan này tổ chức thi hành, kể cả áp dụng biện pháp cưỡng chế khi cần.
Có thể sửa nội dung thoả thuận sau khi toà đã công nhận không?
Không sửa được bản án, nhưng các bên có thể thoả thuận về việc thi hành án, chẳng hạn đổi lịch trả hay phương thức giao tài sản, với sự ghi nhận của cơ quan thi hành án. Nếu một bên không làm đúng thoả thuận mới, bên kia vẫn có thể yêu cầu thi hành theo bản án.
Đính chính bản án khác giải thích bản án thế nào?
Đính chính dùng khi bản án có lỗi rõ ràng về chính tả, số liệu do nhầm lẫn hoặc tính toán sai. Giải thích dùng khi câu chữ không sai nhưng chưa rõ, khiến việc thi hành gặp khó. Cả hai đều không được làm thay đổi bản chất nội dung đã tuyên.
Nếu người phải thi hành qua đời thì nghĩa vụ trong bản án ra sao?
Nghĩa vụ về tài sản trong bản án nhìn chung được thực hiện trong phạm vi di sản người đó để lại, theo quy định về thừa kế và thi hành án. Người được thi hành án nên báo cho cơ quan thi hành án và tìm hiểu thủ tục cụ thể, vì mỗi trường hợp khác nhau.