Khép vụ án ở phúc thẩm bằng thoả thuận hay bằng việc rút đơn đều kéo theo câu hỏi về án phí, và câu trả lời ở hai trường hợp không giống nhau. Khi các bên thoả thuận được tại phiên, án phí sơ thẩm do các bên tự thoả thuận ai chịu, không thoả thuận được thì toà quyết định. Khi nguyên đơn rút đơn khởi kiện và bị đơn đồng ý, các đương sự vẫn chịu án phí sơ thẩm theo quyết định của toà sơ thẩm và chịu một nửa án phí phúc thẩm.
Án phí là khoản tiền nộp vào ngân sách nhà nước, không phải tiền trả cho bên kia. Các bên chỉ thoả thuận được ai gánh, không thoả thuận được mức. Bài này tách từng khoản tiền ra, giải thích nguyên tắc phân chia trong từng tình huống, và gợi ý cách viết điều khoản án phí trong văn bản dàn xếp. Mức cụ thể luôn phải đối chiếu văn bản về án phí, lệ phí toà án đang áp dụng tại thời điểm giải quyết.
Bốn khoản tiền người trong cuộc hay lẫn lộn
Tạm ứng án phí phúc thẩm. Khoản người kháng cáo nộp trước khi toà phúc thẩm thụ lý, trừ khi thuộc diện được miễn hoặc không phải nộp. Đây là tiền tạm ứng; nó sẽ được tính trừ vào án phí phải chịu hoặc được trả lại tuỳ kết quả cuối cùng.
Án phí sơ thẩm. Khoản được tính theo kết quả giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm, có thể là án phí có giá ngạch tính theo giá trị tài sản tranh chấp, hoặc không có giá ngạch. Bản án sơ thẩm đã ghi ai chịu bao nhiêu, nhưng phần này có thể thay đổi nếu bản án bị sửa ở phúc thẩm.
Án phí phúc thẩm. Khoản phát sinh do việc xét xử ở cấp phúc thẩm. Mức án phí phúc thẩm dân sự là mức cố định theo văn bản về án phí, không tính theo giá trị tranh chấp như án phí sơ thẩm có giá ngạch.
Chi phí tố tụng khác. Chi phí định giá tài sản, thẩm định tại chỗ, giám định, chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch. Đây không phải án phí, được phân chia theo quy định riêng và các bên có thể thoả thuận về việc chịu các khoản này.
Nguyên tắc chung về án phí phúc thẩm
Để hiểu trường hợp thoả thuận hay rút đơn, cần nắm nguyên tắc nền. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, đương sự kháng cáo phải chịu án phí phúc thẩm nếu toà phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm bị kháng cáo, trừ trường hợp được miễn hoặc không phải chịu. Nói cách khác, kháng cáo không thành thì người kháng cáo gánh chi phí của việc xét xử lại.
Ngược lại, khi bản án sơ thẩm bị sửa hoặc bị huỷ theo hướng chấp nhận kháng cáo, người kháng cáo thường không phải chịu án phí phúc thẩm, và án phí sơ thẩm được tính lại theo nội dung đã sửa. Lúc đó tiền tạm ứng án phí phúc thẩm được trả lại cho người đã nộp.
Thoả thuận và rút đơn là hai trường hợp nằm ngoài khuôn "kháng cáo thành công hay thất bại". Toà không phán ai đúng ai sai, mà các bên tự khép vụ án. Vì vậy văn bản về án phí có những quy định riêng cho từng trường hợp, và người trong cuộc không nên suy diễn từ nguyên tắc chung rằng "bản án bị sửa thì mình không mất gì".
Khi các bên thoả thuận được tại phiên phúc thẩm
Với án phí sơ thẩm, Bộ luật Tố tụng dân sự để các đương sự tự thoả thuận với nhau ai chịu; nếu không thoả thuận được thì toà quyết định theo quy định của pháp luật. Đây là điểm linh hoạt mà các bên nên tận dụng. Ví dụ giả định: bên được nhận tiền đồng ý giảm một phần, đổi lại bên trả tiền gánh toàn bộ án phí sơ thẩm. Ghi rõ trong nội dung thoả thuận để hội đồng xét xử đưa vào bản án.
Với án phí phúc thẩm, văn bản về án phí có quy định riêng cho trường hợp thoả thuận tại phiên phúc thẩm. Điểm người dân hay hiểu sai là cho rằng bản án đã bị "sửa" thì người kháng cáo đương nhiên không phải chịu án phí phúc thẩm như khi kháng cáo được chấp nhận. Việc sửa án ở đây là để công nhận thoả thuận, không phải vì kháng cáo có căn cứ, nên cách tính có thể khác. Bạn nên hỏi thư ký toà hoặc người làm nghề trước phiên để biết chính xác trong vụ của mình.
Nếu chỉ thoả thuận một phần, án phí của phần đã thoả thuận đi theo cơ chế trên, còn phần toà tiếp tục xét xử thì án phí tính theo kết quả xét xử phần đó. Bản án phúc thẩm khi ấy thường có phần quyết định về án phí khá dài; đọc kỹ để biết mình còn phải nộp hay được nhận lại bao nhiêu.
Khi nguyên đơn rút đơn khởi kiện ở phúc thẩm
Trường hợp nguyên đơn rút đơn trước khi mở phiên toà hoặc tại phiên toà phúc thẩm và bị đơn đồng ý, hội đồng xét xử huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án. Về án phí, Bộ luật Tố tụng dân sự quy định các đương sự vẫn phải chịu án phí sơ thẩm theo quyết định của toà án cấp sơ thẩm và phải chịu một nửa án phí phúc thẩm theo quy định của pháp luật.
Điều này có nghĩa là bản án sơ thẩm bị huỷ nhưng phần án phí sơ thẩm của nó vẫn được giữ làm căn cứ. Người nào bị toà sơ thẩm buộc chịu án phí sơ thẩm vẫn phải chịu phần đó. Nhiều người ngạc nhiên vì nghĩ huỷ án là huỷ luôn mọi nghĩa vụ; thực tế phần án phí được tách ra xử lý riêng.
Một nửa án phí phúc thẩm do ai chịu, chia thế nào giữa các đương sự, cần đối chiếu quy định chi tiết và quyết định cụ thể của toà. Trong dàn xếp ngoài toà dẫn tới việc rút đơn, các bên nên thống nhất trước ai sẽ gánh khoản này và khoản án phí sơ thẩm, rồi tự thanh toán bù trừ cho nhau nếu người phải nộp theo quyết định không phải là người đã nhận gánh trong thoả thuận.
Tóm tắt theo tình huống
Bảng dưới chỉ là khung nguyên tắc để định hướng. Mức tiền và trường hợp miễn, giảm luôn đối chiếu văn bản hiện hành và quyết định của toà.
| Tình huống ở phúc thẩm | Án phí sơ thẩm | Án phí phúc thẩm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Toà giữ nguyên bản án sơ thẩm | Theo bản án sơ thẩm | Người kháng cáo chịu, trừ diện được miễn | Tạm ứng được tính trừ |
| Toà sửa án do chấp nhận kháng cáo | Tính lại theo nội dung đã sửa | Người kháng cáo thường không phải chịu | Tạm ứng được trả lại |
| Các bên thoả thuận tại phiên | Các bên tự thoả thuận; không được thì toà quyết định | Theo quy định riêng về trường hợp thoả thuận | Hỏi trước thư ký toà |
| Nguyên đơn rút đơn, bị đơn đồng ý | Theo quyết định của toà sơ thẩm | Các đương sự chịu một nửa | Bản án sơ thẩm bị huỷ, vụ án đình chỉ |
| Người kháng cáo rút toàn bộ kháng cáo | Theo bản án sơ thẩm (đã có hiệu lực) | Theo quy định về đình chỉ xét xử phúc thẩm | Rút kháng cáo có tài liệu riêng |
Chi phí định giá, thẩm định, giám định đã phát sinh không nằm trong bảng này. Nếu không được thoả thuận, toà quyết định ai chịu theo quy định về từng loại chi phí, thường gắn với việc yêu cầu của ai được chấp nhận.
Miễn, giảm án phí và số tiền tạm ứng đã nộp
Người thuộc diện được miễn án phí theo quy định, như người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, hộ cận nghèo, người lao động trong một số tranh chấp lao động, người yêu cầu cấp dưỡng, vẫn được miễn dù vụ án kết thúc bằng thoả thuận hay rút đơn, nếu đã có đơn đề nghị và được toà chấp nhận. Danh sách đối tượng và điều kiện cụ thể cần đối chiếu văn bản về án phí hiện hành; đừng tự cho mình thuộc diện miễn khi chưa có quyết định.
Số tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp được xử lý trong phần quyết định của bản án hoặc quyết định đình chỉ: tính trừ vào án phí phải chịu, phần còn thừa được trả lại. Thủ tục nhận lại tiền thường làm tại cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp, mang theo biên lai gốc và bản án hoặc quyết định. Giữ cẩn thận biên lai từ ngày nộp tạm ứng giúp tránh rắc rối.
Nếu theo thoả thuận, bên A nhận gánh án phí nhưng quyết định của toà lại ghi bên B phải nộp, thì về mặt hành chính bên B vẫn là người có nghĩa vụ với ngân sách. Hai bên tự thanh toán cho nhau theo thoả thuận riêng. Đây là lý do nên đưa phần án phí vào ngay nội dung thoả thuận được toà công nhận, để quyết định của toà khớp với ý các bên.
Cách viết điều khoản án phí trong văn bản dàn xếp
Một điều khoản án phí tốt ngắn gọn nhưng không bỏ sót khoản nào. Nên có các ý sau:
- Ai chịu án phí sơ thẩm, chịu toàn bộ hay chia theo tỷ lệ.
- Ai chịu án phí phúc thẩm hoặc phần án phí phúc thẩm theo quy định, kể cả khi toà quyết định khác với dự kiến thì xử lý bù trừ ra sao.
- Ai chịu chi phí định giá, thẩm định tại chỗ, giám định đã phát sinh ở cả hai cấp.
- Tiền tạm ứng đã nộp của mỗi bên được xử lý thế nào nếu được trả lại.
- Cam kết không yêu cầu bên kia hoàn trả thêm khoản chi phí nào khác liên quan tới vụ án, chẳng hạn chi phí đi lại, chi phí người đại diện, trừ khi các bên muốn ghi rõ.
Chi phí thuê người đại diện, luật sư của mỗi bên về nguyên tắc do bên đó tự chịu, trừ khi luật có quy định khác hoặc các bên thoả thuận. Đưa điểm này vào văn bản giúp tránh một bên quay lại đòi sau khi vụ án đã khép.
Câu hỏi thường gặp
Thoả thuận ở phúc thẩm thì có được trả lại tiền tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Tuỳ quy định riêng về trường hợp thoả thuận và quyết định trong bản án. Việc bản án bị sửa để công nhận thoả thuận không đương nhiên giống trường hợp kháng cáo được chấp nhận. Hỏi thư ký toà trước phiên giúp bạn tính đúng.
Rút đơn ở phúc thẩm có phải nộp án phí phúc thẩm không?
Theo Bộ luật Tố tụng dân sự, khi bản án sơ thẩm bị huỷ và vụ án bị đình chỉ vì nguyên đơn rút đơn ở phúc thẩm, các đương sự chịu một nửa án phí phúc thẩm và vẫn chịu án phí sơ thẩm theo quyết định của toà sơ thẩm.
Các bên có thể thoả thuận không ai phải nộp án phí được không?
Không. Án phí là khoản nộp ngân sách theo quy định, các bên chỉ thoả thuận được người nào gánh và gánh bao nhiêu phần trong số án phí phải nộp, không thể thoả thuận xoá bỏ. Chỉ người thuộc diện miễn, giảm theo luật mới được miễn, giảm.
Chi phí định giá tài sản có phải là án phí không?
Không. Chi phí định giá, thẩm định tại chỗ, giám định là chi phí tố tụng, được quy định riêng. Các bên có thể thoả thuận ai chịu; nếu không, toà quyết định theo quy định, thường gắn với việc yêu cầu của bên nào được chấp nhận.
Người cao tuổi có phải nộp án phí khi thoả thuận ở phúc thẩm không?
Người cao tuổi thuộc diện được miễn án phí theo quy định nếu có đơn đề nghị và được toà chấp nhận. Việc vụ án kết thúc bằng thoả thuận không làm mất quyền này. Nên nộp đơn đề nghị miễn kèm giấy tờ chứng minh từ sớm.
Tiền tạm ứng án phí được trả lại thì nhận ở đâu?
Thường nhận tại cơ quan thi hành án dân sự nơi đã nộp tạm ứng, mang theo biên lai gốc, giấy tờ tuỳ thân và bản án hoặc quyết định của toà có nội dung trả lại tiền. Nếu mất biên lai, hỏi cơ quan đó về thủ tục xác nhận thay thế.