Khi Viện kiểm sát kháng nghị phúc thẩm, bản án phúc thẩm sẽ có kết luận riêng về kháng nghị: chấp nhận toàn bộ, chấp nhận một phần hoặc không chấp nhận; và vì kháng nghị có thể nhắm vào bất kỳ phần nào của bản án sơ thẩm, kết quả phúc thẩm có thể thay đổi quyền lợi của cả những đương sự không hề kháng cáo. Ngược lại, nếu Viện kiểm sát rút toàn bộ kháng nghị và không còn kháng cáo nào, phúc thẩm bị đình chỉ.
Nhiều người ngạc nhiên khi nhận thông báo kháng nghị: mình hài lòng với bản án sơ thẩm, bên kia cũng không kháng cáo, vậy mà vụ án vẫn lên phúc thẩm. Bài này giải thích cách đọc bản án phúc thẩm trong tình huống đó, để bạn biết phần nào đã thay đổi vì kháng nghị và mình cần làm gì. Kháng nghị phúc thẩm ở đây khác kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm, là thủ tục đặc biệt đối với bản án đã có hiệu lực.
Kháng nghị phúc thẩm là gì và vì sao nó thay đổi cục diện
Theo luật tố tụng, Viện kiểm sát cùng cấp và Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có quyền kháng nghị bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực để yêu cầu toà cấp trên xét xử lại theo thủ tục phúc thẩm. Cơ sở của kháng nghị thường là việc Viện kiểm sát cho rằng toà sơ thẩm xác định sự thật, đánh giá chứng cứ hoặc áp dụng pháp luật chưa đúng, hoặc vi phạm thủ tục tố tụng.
Khác với kháng cáo của một đương sự, vốn thường nhằm bảo vệ quyền lợi của chính người kháng cáo, kháng nghị nhằm bảo đảm việc áp dụng pháp luật đúng. Vì thế hướng của kháng nghị có thể có lợi cho bên này và bất lợi cho bên kia, hoặc có lợi cho một người không kháng cáo. Điều này làm thay đổi cục diện: phần bản án bạn tưởng đã yên ổn vì không ai kháng cáo vẫn có thể bị xem xét lại nếu nằm trong phạm vi kháng nghị.
Khi có kháng nghị, các đương sự được thông báo và có quyền gửi văn bản trình bày ý kiến về nội dung kháng nghị cho toà phúc thẩm. Đây là việc nên làm, đặc biệt khi kháng nghị đi theo hướng bất lợi cho bạn.
Cũng cần phân biệt kháng nghị với việc kiểm sát viên tham gia phiên toà. Trong nhiều vụ án dân sự, kiểm sát viên có mặt ở phiên phúc thẩm để kiểm sát việc tuân theo pháp luật dù Viện kiểm sát không kháng nghị. Chỉ khi có quyết định kháng nghị bằng văn bản thì phạm vi xét xử mới được mở rộng theo nội dung kháng nghị đó.
Đọc kết luận về kháng nghị trong phần quyết định
Bản án phúc thẩm thường nêu kết luận về kháng cáo và kháng nghị trong cùng đoạn mở đầu phần quyết định. Bảng dưới giúp bạn hiểu từng cách ghi.
| Câu chữ trong bản án | Ý nghĩa | Điều cần kiểm tiếp |
|---|---|---|
| Chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát | Toà đồng ý với toàn bộ lập luận kháng nghị | Phần nào bị sửa hoặc huỷ theo kháng nghị |
| Chấp nhận một phần kháng nghị | Toà đồng ý với một số điểm | Điểm nào được chấp nhận, điểm nào không |
| Không chấp nhận kháng nghị | Toà giữ nguyên kết luận của toà sơ thẩm ở phần bị kháng nghị | Bản án sơ thẩm phần đó có hiệu lực từ ngày tuyên phúc thẩm |
| Đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với kháng nghị | Viện kiểm sát đã rút kháng nghị | Còn kháng cáo nào khác không; nếu không, bản án sơ thẩm có hiệu lực theo quyết định đình chỉ |
Trong phần nhận định, toà thường có đoạn riêng ghi ý kiến của kiểm sát viên tại phiên và đánh giá ý kiến đó. Kiểm sát viên tại phiên có thể giữ nguyên, thay đổi, bổ sung hoặc rút một phần kháng nghị trong phạm vi luật cho phép; đọc đoạn này để biết nội dung kháng nghị cuối cùng mà toà xem xét.
Người không kháng cáo bị ảnh hưởng thế nào
Kết quả có thể bất lợi hơn. Ví dụ giả định: sơ thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu của nguyên đơn, bị đơn không kháng cáo vì thấy mình thua rõ. Viện kiểm sát lại kháng nghị phần tiền lãi vì cho rằng toà tính lãi thấp hơn quy định. Phúc thẩm chấp nhận kháng nghị, bị đơn phải trả thêm, dù chưa hề kháng cáo.
Kết quả cũng có thể có lợi hơn. Ngược lại, kháng nghị có thể cho rằng toà sơ thẩm buộc một người liên quan chịu nghĩa vụ không đúng. Người đó không kháng cáo, nhưng vẫn được hưởng lợi khi toà phúc thẩm chấp nhận kháng nghị.
Phần không nằm trong kháng nghị. Phần bản án không bị kháng cáo, kháng nghị và không liên quan tới nội dung đang xem xét vẫn giữ như sơ thẩm. Kháng nghị không tự động mở lại toàn bộ vụ án.
Nghĩa vụ án phí. Khi kết quả thay đổi do kháng nghị, án phí sơ thẩm được tính lại theo kết quả mới, kể cả với người không kháng cáo. Viện kiểm sát không phải là người chịu án phí.
Kháng nghị trong vụ án hình sự: khi nào án có thể nặng hơn
Trong tố tụng hình sự, nguyên tắc chung là khi chỉ có bị cáo kháng cáo xin giảm nhẹ, toà phúc thẩm không sửa bản án theo hướng bất lợi cho bị cáo. Kháng nghị của Viện kiểm sát theo hướng tăng nặng, cũng như kháng cáo của người bị hại theo hướng đó, là điều kiện để toà phúc thẩm có thể tăng hình phạt, áp dụng điều khoản tội nặng hơn hoặc tăng mức bồi thường.
Vì vậy, khi gia đình bị cáo nhận thông báo kháng nghị, việc đầu tiên là đọc xem kháng nghị theo hướng nào. Kháng nghị theo hướng có lợi cho bị cáo, ví dụ cho rằng toà sơ thẩm chưa xem xét tình tiết giảm nhẹ, là tín hiệu khác hẳn kháng nghị đề nghị tăng hình phạt. Đọc bản án phúc thẩm sau đó, hãy tìm câu kết luận về kháng nghị trước, rồi mới đến kết luận về kháng cáo của bị cáo.
Trong cả hai hướng, toà phúc thẩm vẫn tự đánh giá; kháng nghị không ràng buộc kết quả. Người bào chữa nên được thông báo sớm khi có kháng nghị để chuẩn bị ý kiến phản hồi.
Nhận thông báo kháng nghị: những việc nên làm trước phiên
Thời gian từ khi có kháng nghị tới phiên phúc thẩm là lúc bạn có thể tác động hợp pháp tới kết quả bằng lập luận và chứng cứ:
- Đọc kỹ quyết định kháng nghị: kháng nghị phần nào, theo hướng nào, dựa vào lý do gì.
- Xác định phần kháng nghị chạm tới quyền lợi của mình, kể cả khi mình không kháng cáo.
- Chuẩn bị văn bản trình bày ý kiến: đồng ý hay không đồng ý với từng điểm kháng nghị, kèm chứng cứ đã có trong hồ sơ hoặc chứng cứ bổ sung nếu hợp lệ.
- Theo dõi giấy triệu tập và có mặt tại phiên. Dù không kháng cáo, bạn vẫn là người tham gia tố tụng có quyền trình bày.
- Nếu kháng nghị có thể làm thay đổi đáng kể nghĩa vụ của mình, cân nhắc nhờ luật sư tham gia giai đoạn phúc thẩm.
Để định hướng ban đầu xem kháng nghị có thể ảnh hưởng tới mình đến đâu, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, gửi kèm tóm tắt nội dung kháng nghị và phần bản án sơ thẩm liên quan.
Viện kiểm sát rút kháng nghị: phúc thẩm còn diễn ra không
Viện kiểm sát có thể rút một phần hoặc toàn bộ kháng nghị trước hoặc tại phiên phúc thẩm. Nếu rút toàn bộ và trong vụ án không có kháng cáo nào khác, toà phúc thẩm đình chỉ xét xử phúc thẩm; bản án sơ thẩm có hiệu lực kể từ ngày ra quyết định đình chỉ. Nếu vẫn còn kháng cáo của đương sự, phúc thẩm tiếp tục với phần bị kháng cáo.
Việc rút kháng nghị thường được nêu ngay trong phần nhận định hoặc trong quyết định đình chỉ riêng. Với đương sự, điều quan trọng là xác định lại phạm vi: phần trước đây chỉ bị kháng nghị nay đã có hiệu lực, trong khi phần bị kháng cáo vẫn chờ kết quả.
Đừng nhầm việc rút kháng nghị với việc Viện kiểm sát "thay đổi quan điểm" tại phiên. Kiểm sát viên có thể phát biểu đề nghị giữ nguyên hoặc sửa một phần dù không rút kháng nghị bằng văn bản. Toà sẽ ghi nhận và đánh giá ý kiến đó trong phần nhận định.
Với người được thi hành án, rút kháng nghị đôi khi là tin tốt vì bản án sơ thẩm có lợi cho mình sớm có hiệu lực. Hãy xin quyết định đình chỉ hoặc bản án phúc thẩm có ghi nhận việc rút, để chứng minh mốc hiệu lực khi nộp đơn thi hành án.
Sau bản án: kháng nghị phúc thẩm và kháng nghị giám đốc thẩm khác nhau
Khi bản án phúc thẩm đã tuyên, kháng nghị phúc thẩm khép lại. Bản án có hiệu lực từ ngày tuyên và được thi hành như mọi bản án khác. Nếu sau đó có căn cứ cho rằng bản án vi phạm pháp luật nghiêm trọng, người có thẩm quyền có thể kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm; đương sự chỉ có quyền gửi đơn đề nghị, không tự kháng nghị được.
Đây là hai thủ tục khác hẳn nhau về đối tượng, thời điểm và người có thẩm quyền. Kháng nghị phúc thẩm nhắm vào bản án chưa có hiệu lực, diễn ra trong thời hạn ngắn sau sơ thẩm; kháng nghị giám đốc thẩm nhắm vào bản án đã có hiệu lực, với điều kiện chặt chẽ hơn nhiều. Phần chuyên sâu về kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm có các trang chuyên đề riêng; ở đây chỉ cần nhớ rằng bản án phúc thẩm bạn vừa nhận đã có hiệu lực, và việc thi hành không chờ bất kỳ đơn đề nghị nào.
Nếu bạn vẫn thấy khó hiểu vì sao toà chấp nhận hay bác kháng nghị, hãy quay lại phần nhận định, nơi toà đối chiếu từng lý do kháng nghị với chứng cứ trong hồ sơ. Đó là căn cứ để bạn quyết định có nên tiếp tục theo đuổi vụ việc hay khép lại.
Câu hỏi thường gặp
Mình không kháng cáo mà phúc thẩm vẫn xử bất lợi cho mình vì kháng nghị có đúng không?
Có thể đúng nếu phần bất lợi nằm trong phạm vi kháng nghị và toà phúc thẩm chấp nhận kháng nghị đó. Kháng nghị nhằm bảo đảm áp dụng pháp luật đúng, nên kết quả không phụ thuộc việc bạn có kháng cáo hay không.
Đương sự có được tranh luận với kiểm sát viên tại phiên phúc thẩm không?
Có. Đương sự và người bảo vệ quyền lợi của họ được trình bày, tranh luận về nội dung kháng nghị, đưa ra lập luận và chứng cứ của mình. Kiểm sát viên phát biểu ý kiến, và hội đồng xét xử đánh giá các ý kiến trong phần nhận định.
Viện kiểm sát kháng nghị thì đương sự có phải nộp tạm ứng án phí phúc thẩm không?
Viện kiểm sát kháng nghị không làm phát sinh nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí phúc thẩm cho đương sự không kháng cáo. Nghĩa vụ án phí sơ thẩm sau đó có thể được tính lại nếu kết quả thay đổi theo kháng nghị.
Làm sao biết bản án sơ thẩm của mình có bị kháng nghị không?
Toà án và Viện kiểm sát có trách nhiệm gửi quyết định kháng nghị hoặc thông báo cho các đương sự liên quan. Nếu đã qua thời hạn kháng nghị mà chưa nhận được gì, bạn có thể hỏi toà sơ thẩm về tình trạng hồ sơ trước khi yêu cầu thi hành án.
Kháng nghị bị bác thì bản án sơ thẩm có hiệu lực từ ngày nào?
Phần bị kháng nghị mà toà phúc thẩm không chấp nhận kháng nghị và giữ nguyên sẽ có hiệu lực từ ngày tuyên án phúc thẩm, giống như khi kháng cáo bị bác. Phần không bị kháng cáo, kháng nghị thì đã có hiệu lực từ trước.