Toà phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm khi thấy toà cấp dưới kết luận chưa đúng pháp luật, trong khi chứng cứ trong hồ sơ, cộng với phần được bổ sung tại phiên phúc thẩm, đã đủ để toà cấp trên tự đưa ra kết luận mới. Sửa có thể chỉ một chi tiết như mức lãi hay tỷ lệ chia, cũng có thể đảo ngược toàn bộ kết quả. Toà cũng ra bản án sửa án khi các đương sự thoả thuận được với nhau ngay tại phiên phúc thẩm.
Với người đọc bản án, "sửa" là kiểu phán quyết dễ gây rối nhất, vì kết quả cuối cùng nằm rải ở hai văn bản: phần nào toà phúc thẩm sửa thì theo bản án phúc thẩm, phần nào không sửa thì vẫn theo bản án sơ thẩm. Bài này chỉ cách ghép hai văn bản đó lại để ra một bức tranh nghĩa vụ rõ ràng, tránh trường hợp hai bên mỗi người hiểu một kiểu rồi lại tranh cãi ở giai đoạn thi hành án.
Điều kiện để toà phúc thẩm tự sửa thay vì trả về
Luật tố tụng dân sự đặt ra một ranh giới rõ: toà phúc thẩm chỉ tự sửa khi việc thu thập chứng cứ và chứng minh đã được thực hiện đầy đủ, đúng quy định, hoặc tuy chưa đầy đủ ở sơ thẩm nhưng tại phiên phúc thẩm đã được bổ sung đủ. Lý do rất thực tế: nếu toà cấp trên kết luận dựa trên chứng cứ chưa được kiểm tra đầy đủ, các bên mất đi một cấp xét xử để tranh luận về chứng cứ đó.
Vì vậy, cùng là "toà sơ thẩm xử sai", có vụ được sửa ngay ở phúc thẩm, có vụ bị huỷ để làm lại. Ví dụ giả định: toà sơ thẩm tính lãi theo một mức lãi suất không đúng với thoả thuận đã ghi rõ trong hợp đồng, mọi giấy tờ đều có trong hồ sơ. Toà phúc thẩm hoàn toàn có thể tự tính lại và sửa. Ngược lại, nếu tranh chấp xoay quanh ranh giới đất mà chưa ai đo đạc, thẩm định tại chỗ, toà phúc thẩm khó tự sửa diện tích được.
Hiểu điều này giúp bạn đoán được phần nào trong yêu cầu kháng cáo của mình có khả năng được sửa, và phần nào nếu được chấp nhận thì nhiều khả năng sẽ dẫn tới huỷ án và kéo dài thời gian.
Sửa một phần và sửa toàn bộ
Bảng dưới so sánh hai dạng sửa án theo những điểm bạn cần quan tâm khi đọc bản án.
| Tiêu chí | Sửa một phần | Sửa toàn bộ |
|---|---|---|
| Phạm vi | Một hoặc vài nội dung, phần còn lại giữ như sơ thẩm | Toàn bộ phần bị kháng cáo được viết lại |
| Cách bản án ghi | Thường có cụm "sửa một phần bản án sơ thẩm" rồi liệt kê lại | Thường ghi "sửa bản án sơ thẩm" và tuyên lại toàn bộ nội dung |
| Văn bản cần đọc để biết nghĩa vụ | Cả bản án sơ thẩm và bản án phúc thẩm | Chủ yếu là bản án phúc thẩm |
| Kết quả đối với người kháng cáo | Thắng một phần, có thể nhỏ hoặc lớn | Có thể đảo ngược hoàn toàn kết quả sơ thẩm |
| Án phí sơ thẩm | Toà phúc thẩm tính lại theo kết quả mới nếu kết quả thay đổi | Toà phúc thẩm tính lại theo kết quả mới |
Trong thực tế, nhiều bản án sửa một phần vẫn chép lại toàn bộ phần quyết định cho dễ thi hành. Dù vậy, bạn nên đọc câu mở đầu phần quyết định để biết chính xác toà đã sửa những gì.
Cách ghép bản án sơ thẩm và phúc thẩm thành một bảng nghĩa vụ
Cách làm dưới đây mất khoảng một buổi nhưng giúp bạn tránh hiểu nhầm ở giai đoạn thi hành:
- Liệt kê mọi yêu cầu đã được giải quyết trong bản án sơ thẩm, mỗi yêu cầu một dòng: tiền gốc, tiền lãi, bồi thường, giao tài sản, án phí.
- Đánh dấu dòng nào bị kháng cáo, kháng nghị, dòng nào không.
- Với từng dòng bị kháng cáo, ghi kết luận của toà phúc thẩm: giữ nguyên, sửa thành bao nhiêu, hay huỷ.
- Cộng lại để ra nghĩa vụ cuối cùng của từng người, kèm mốc thời gian phải thực hiện.
- Ghi chú mốc hiệu lực: phần sửa và phần giữ nguyên có hiệu lực từ ngày tuyên phúc thẩm, phần không bị kháng cáo có thể đã có hiệu lực từ trước.
- Đưa bảng này cho bên kia hoặc người hỗ trợ pháp lý xem cùng, nếu có chỗ hai bên hiểu khác nhau thì xử lý sớm.
Nếu sau khi ghép, bạn thấy một nội dung mà cả hai bản án đều không nói rõ cách thi hành, đó là dấu hiệu nên đề nghị toà giải thích bản án trước khi nộp đơn thi hành án.
Sửa án vì các bên thoả thuận tại phiên phúc thẩm
Thoả thuận thành thì toà sửa án để công nhận. Nếu tại phiên phúc thẩm các đương sự thoả thuận được về toàn bộ vụ án, tự nguyện và không trái pháp luật, đạo đức xã hội, hội đồng ra bản án phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm, công nhận sự thoả thuận đó.
Kết quả có thể khác xa bản án sơ thẩm. Hai bên được tự do sắp xếp lại số tiền, thời hạn, cách giao tài sản trong khuôn khổ pháp luật. Toà không áp đặt mức nào, chỉ kiểm tra tính tự nguyện và hợp pháp.
Thoả thuận phải rõ ràng để thi hành được. Một thoả thuận mơ hồ như "trả dần khi có điều kiện" rất khó thi hành. Nên chốt con số, ngày tháng và hệ quả nếu một bên vi phạm.
Án phí theo thoả thuận và quy định. Các bên có thể thoả thuận về án phí, nhưng phần nào không thoả thuận được thì toà quyết định theo quy định hiện hành. Chi tiết về thoả thuận ở phúc thẩm được trình bày ở danh mục riêng trên trang.
Án phí thay đổi ra sao khi bản án bị sửa
Nguyên tắc chung theo quy định về án phí hiện hành: khi toà phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận kháng cáo, người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm và được trả lại tiền tạm ứng đã nộp. Đồng thời, toà phúc thẩm xác định lại nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm cho phù hợp với kết quả mới, vì án phí sơ thẩm gắn với việc yêu cầu của ai được chấp nhận, bị bác bao nhiêu.
Ví dụ giả định: sơ thẩm buộc bị đơn trả toàn bộ số tiền nguyên đơn yêu cầu, bị đơn chịu án phí sơ thẩm trên toàn bộ số đó. Phúc thẩm sửa, chỉ buộc trả một nửa. Khi đó phần yêu cầu không được chấp nhận chuyển sang nghĩa vụ án phí của nguyên đơn, phần được chấp nhận vẫn do bị đơn chịu. Số liệu cụ thể do toà tính và ghi trong bản án; bạn chỉ cần kiểm lại xem cách chia có khớp kết quả không.
Nếu thấy án phí sơ thẩm không được tính lại dù kết quả đã thay đổi đáng kể, bạn có thể hỏi bộ phận văn thư của toà để được giải thích, hoặc đề nghị đính chính nếu đó là sai sót tính toán rõ ràng.
Một điểm hay bị quên là những người không kháng cáo nhưng có nghĩa vụ án phí liên quan. Khi kết quả thay đổi, án phí sơ thẩm của họ cũng có thể được điều chỉnh theo, dù họ không có mặt tại phiên phúc thẩm. Vì vậy mọi đương sự đều nên đọc đoạn án phí trong bản án phúc thẩm, không riêng người kháng cáo.
Những lỗi đọc bản án sửa án hay gặp
Lỗi thứ nhất là chỉ đọc bản án phúc thẩm rồi tưởng phần không được nhắc tới đã bị bỏ. Phần không bị sửa vẫn có hiệu lực theo bản án sơ thẩm. Ví dụ bản án phúc thẩm chỉ sửa tiền lãi, thì nghĩa vụ trả nợ gốc và xử lý tài sản bảo đảm vẫn nguyên như bản án sơ thẩm.
Lỗi thứ hai là nhầm giữa "sửa" và "huỷ". Sửa là toà phúc thẩm đưa ra kết luận thay thế, vụ án khép lại ở phần đó. Huỷ là kết luận cũ bị xoá và chưa có kết luận mới, phải chờ toà sơ thẩm xử lại. Hai việc dẫn tới hai lịch trình hoàn toàn khác nhau.
Lỗi thứ ba là bỏ qua cách tính lại các khoản phụ thuộc. Khi tiền gốc thay đổi, tiền lãi, án phí và đôi khi cả chi phí định giá, thẩm định cũng thay đổi theo. Hãy kiểm từng khoản chứ đừng chỉ nhìn con số lớn nhất.
Lỗi thứ tư là coi phần "nhận định" như phần "quyết định". Đôi khi trong nhận định, toà phúc thẩm bày tỏ quan điểm về một vấn đề nhưng không đưa vào phần quyết định vì không ai kháng cáo nội dung đó. Chỉ những gì nằm trong phần quyết định mới là nghĩa vụ phải thi hành; phần nhận định giải thích vì sao toà quyết định như vậy.
Sửa án trong vụ nhà đất, tài sản: những điểm cần soi kỹ
Với tranh chấp liên quan tới nhà đất, bản án sửa thường thay đổi những thông tin rất cụ thể: diện tích được chia, vị trí thửa đất, số tiền một bên phải trả chênh lệch cho bên kia, thời hạn giao nhà. Những thông tin này sau đó sẽ được dùng để đăng ký biến động tại cơ quan đất đai, nên chỉ cần lệch một con số là thủ tục có thể bị vướng.
Khi nhận bản án, bạn nên đối chiếu diện tích, số thửa, số tờ bản đồ, ranh giới với giấy chứng nhận và sơ đồ đo đạc đã có trong hồ sơ. Nếu bản án dẫn chiếu một sơ đồ hay mảnh trích đo kèm theo, hãy xin bản sao sơ đồ đó, vì thiếu nó cơ quan đăng ký đất đai khó cập nhật được.
Với tài sản là tiền hoặc giấy tờ có giá, cần soi lại thứ tự ưu tiên thanh toán nếu bản án có nói tới, đặc biệt khi tài sản đang được thế chấp cho ngân hàng. Một bản án sửa có thể thay đổi người nhận tài sản, nhưng không tự xoá quyền của bên nhận thế chấp nếu bên đó không phải là người thua trong vụ án. Những điểm kỹ thuật này là lý do nên có người làm nghề xem cùng khi tài sản có giá trị lớn.
Câu hỏi thường gặp
Toà phúc thẩm có thể sửa bản án theo hướng bất lợi cho người kháng cáo không?
Trong vụ án dân sự, toà phúc thẩm xem xét phần bị kháng cáo, kháng nghị và phần liên quan. Nếu bên kia cũng kháng cáo hoặc Viện kiểm sát kháng nghị theo hướng ngược lại, kết quả có thể bất lợi hơn cho bạn. Vì vậy trước khi kháng cáo nên lường cả khả năng bên kia kháng cáo ngược.
Bản án phúc thẩm sửa án có cần chép lại toàn bộ bản án sơ thẩm không?
Không bắt buộc chép lại phần không bị sửa, nhưng nhiều bản án vẫn tuyên lại toàn bộ cho dễ thi hành. Nếu bản án phúc thẩm chỉ nêu phần sửa, khi yêu cầu thi hành án bạn nên nộp kèm cả bản án sơ thẩm.
Sửa án do thoả thuận rồi, sau đó một bên đổi ý có được không?
Bản án phúc thẩm công nhận thoả thuận có hiệu lực từ ngày tuyên như mọi bản án phúc thẩm khác. Một bên đổi ý không làm mất hiệu lực của nó. Bên kia có quyền yêu cầu thi hành án theo đúng nội dung đã thoả thuận.
Sửa một phần thì phần giữ nguyên có hiệu lực từ ngày nào?
Phần bị kháng cáo nhưng được toà phúc thẩm giữ nguyên, cũng như phần bị sửa, đều có hiệu lực từ ngày tuyên án phúc thẩm. Phần không bị kháng cáo, kháng nghị thì thường có hiệu lực từ khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị ở sơ thẩm.
Khi án bị sửa, tiền tạm ứng án phí phúc thẩm có được trả lại không?
Nếu kháng cáo của bạn được chấp nhận và toà sửa bản án theo hướng đó, thông thường bạn không phải chịu án phí phúc thẩm và được nhận lại tiền tạm ứng. Bản án sẽ ghi rõ khoản này; bạn mang bản án và biên lai đến cơ quan thi hành án dân sự để làm thủ tục nhận lại.
Sửa án có làm thay đổi người phải chịu chi phí định giá, thẩm định không?
Có thể. Chi phí định giá, thẩm định tại chỗ, giám định thường được phân chia theo việc yêu cầu của ai được chấp nhận. Khi kết quả thay đổi, toà phúc thẩm có thể chia lại các chi phí này. Bạn nên kiểm đoạn cuối phần quyết định nơi toà ghi về chi phí tố tụng.