Khi toà phúc thẩm tuyên "không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm", toàn bộ nội dung bị kháng cáo được giữ như toà sơ thẩm đã xử, và bản án có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án phúc thẩm. Người kháng cáo thường phải chịu án phí phúc thẩm; bên được thi hành có thể làm đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự ngay khi có bản án.
Đây là kết quả phổ biến nhất ở phúc thẩm, nhưng không vì thế mà đơn giản. Nhiều người nghe xong nghĩ "thôi xong", rồi bỏ lỡ những việc cần làm sớm: kiểm lại bản án có ghi sai gì không, tính đúng số tiền phải trả, thương lượng cách thi hành với bên kia. Bài này đi qua những điểm đó cho cả hai phía: người vừa bị bác kháng cáo và người vừa được giữ nguyên chiến thắng.
Giữ nguyên bản án sơ thẩm thực chất là gì
Hội đồng xét xử phúc thẩm giữ nguyên bản án khi thấy toà sơ thẩm đã xác định sự thật đúng, đánh giá chứng cứ có căn cứ, áp dụng pháp luật phù hợp và không vi phạm thủ tục tố tụng đến mức phải huỷ. Nói cách khác, những lý do người kháng cáo đưa ra không đủ thuyết phục để thay đổi kết luận.
Giữ nguyên không có nghĩa là toà phúc thẩm "không xem gì". Bản án phúc thẩm vẫn có phần nhận định, trong đó toà lần lượt trả lời từng lý do kháng cáo: vì sao chứng cứ mới không được chấp nhận, vì sao cách tính của toà sơ thẩm là đúng, vì sao vi phạm thủ tục mà người kháng cáo nêu không ảnh hưởng tới kết quả. Đọc phần này giúp bạn hiểu điểm yếu thật sự của mình nằm ở đâu.
Với người kháng cáo, phần nhận định còn cho biết toà có xem xét chứng cứ mới mình nộp hay không, và nếu không thì vì lý do gì. Với người bị kháng cáo, nó xác nhận lập luận nào của mình đã được toà cấp trên ghi nhận, điều có ích nếu sau này bên kia tiếp tục gửi đơn đi các nơi.
Cũng có khi toà giữ nguyên phần nội dung chính nhưng điều chỉnh một chi tiết như cách ghi án phí hay sửa câu chữ cho rõ. Về mặt kỹ thuật, lúc đó bản án có thể ghi là "sửa một phần" chứ không còn là giữ nguyên toàn bộ. Vì vậy hãy đọc đúng câu chữ trong phần quyết định thay vì dựa vào ấn tượng lúc nghe tuyên.
Hiệu lực của từng phần sau khi giữ nguyên
Không phải phần nào của bản án sơ thẩm cũng có hiệu lực cùng một ngày. Bảng dưới giúp bạn xác định mốc cho từng phần.
| Phần bản án | Có hiệu lực từ khi nào | Ghi chú |
|---|---|---|
| Phần bị kháng cáo và được giữ nguyên | Ngày tuyên án phúc thẩm | Không chờ ngày nhận bản án |
| Phần không ai kháng cáo, kháng nghị | Thường từ khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị ở sơ thẩm | Có thể đã được thi hành trước phiên phúc thẩm |
| Phần được tuyên thi hành ngay ở sơ thẩm | Thi hành từ khi tuyên sơ thẩm dù có kháng cáo | Ví dụ cấp dưỡng, trả lương, bồi thường sức khoẻ |
| Phần án phí phúc thẩm | Ngày tuyên án phúc thẩm | Tiền tạm ứng đã nộp thường được trừ vào án phí phải chịu |
Nếu bạn là bên phải thi hành, mốc hiệu lực quan trọng vì nó liên quan tới tiền lãi chậm thi hành theo cách bản án tuyên. Nếu bạn là bên được thi hành, mốc này cho biết từ khi nào bạn có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án vào cuộc.
Án phí phúc thẩm khi kháng cáo bị bác
Nguyên tắc chung. Theo quy định về án phí, lệ phí toà án hiện hành, đương sự kháng cáo phải chịu án phí phúc thẩm nếu toà phúc thẩm giữ nguyên bản án, quyết định sơ thẩm bị kháng cáo. Số tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp thường được chuyển thành án phí.
Người được miễn. Những người thuộc diện được miễn án phí theo quy định, ví dụ người lao động trong một số tranh chấp lao động hay người thuộc hộ nghèo, vẫn không phải chịu dù kháng cáo bị bác, nếu toà đã chấp nhận việc miễn.
Án phí sơ thẩm giữ như cũ. Khi bản án được giữ nguyên, phần án phí sơ thẩm toà cấp dưới đã tuyên cũng giữ nguyên, trừ khi toà phúc thẩm thấy cách tính sai và sửa riêng phần này.
Nhiều người cùng kháng cáo. Mỗi người kháng cáo chịu án phí phúc thẩm theo phần kháng cáo của mình bị bác. Nếu một người được chấp nhận, người kia bị bác, nghĩa vụ án phí của hai người khác nhau.
Nếu bạn là người vừa bị bác kháng cáo
Cảm giác thất vọng là bình thường. Nhưng vài việc dưới đây nên làm sớm để không bị động:
- Xin bản án phúc thẩm đầy đủ, đọc phần nhận định để biết toà đã trả lời từng lý do kháng cáo ra sao.
- Đối chiếu số liệu: tiền gốc, tiền lãi, mốc tính lãi, diện tích, ranh giới. Nếu thấy nhầm số hoặc lỗi chính tả, đề nghị toà đính chính.
- Tính chính xác nghĩa vụ phải thi hành, kể cả án phí, rồi lập kế hoạch tài chính cho khoản đó.
- Cân nhắc chủ động liên hệ bên được thi hành để thoả thuận thời gian, phương thức trả. Thoả thuận tự nguyện thường nhẹ nhàng hơn việc bị cưỡng chế.
- Nếu vẫn tin bản án sai nghiêm trọng, tìm hiểu điều kiện đề nghị giám đốc thẩm, nhưng không coi đó là lý do để trì hoãn thi hành.
Một sai lầm hay gặp là tẩu tán hoặc chuyển nhượng tài sản sau khi thua. Việc này có thể bị coi là trốn tránh nghĩa vụ thi hành án, giao dịch có thể bị tuyên vô hiệu và kéo theo hệ quả nặng hơn.
Nếu bạn là người được giữ nguyên chiến thắng
Thắng ở phúc thẩm mới là nửa đường; tiền và tài sản chỉ về tay bạn khi bản án được thi hành.
- Xin bản án phúc thẩm, kèm bản án sơ thẩm nếu bản án phúc thẩm chỉ ghi "giữ nguyên" mà không chép lại toàn bộ nội dung.
- Liên hệ bên phải thi hành để xem họ có tự nguyện thực hiện không. Ghi lại các lần trao đổi.
- Nếu không có thiện chí, làm đơn yêu cầu thi hành án gửi cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, kèm thông tin tài sản của bên phải thi hành mà bạn biết.
- Theo dõi thời hiệu yêu cầu thi hành án để không để quá hạn.
- Giữ bình tĩnh trong giao tiếp. Bản án đã có hiệu lực, không cần gây sức ép bằng lời lẽ hay hành động ngoài pháp luật.
Nếu bên phải thi hành là doanh nghiệp đang khó khăn, việc thoả thuận trả dần đôi khi giúp bạn nhận được tiền nhanh hơn so với chờ cưỡng chế và bán đấu giá tài sản. Mọi thoả thuận như vậy nên ghi rõ số tiền, kỳ hạn, hệ quả khi chậm trả, và có chữ ký của người có thẩm quyền bên kia.
Vì sao nhiều kháng cáo bị bác: nhìn từ phần nhận định
Đọc nhiều bản án phúc thẩm giữ nguyên, có thể thấy vài lý do lặp lại. Phổ biến nhất là đơn kháng cáo chỉ nhắc lại những gì đã trình bày ở sơ thẩm, không chỉ ra được toà cấp dưới sai ở điểm cụ thể nào. Khi lập luận không mới và chứng cứ không mới, hội đồng phúc thẩm khó có cơ sở để thay đổi kết luận.
Lý do thứ hai là chứng cứ nộp muộn mà không giải thích được vì sao không nộp ở sơ thẩm, hoặc chứng cứ đó không liên quan trực tiếp tới điểm đang tranh chấp. Lý do thứ ba là người kháng cáo nêu vi phạm thủ tục, nhưng vi phạm ấy nhỏ, đã được khắc phục, hoặc không làm thay đổi kết quả giải quyết vụ án.
Hiểu những lý do này không nhằm trách người kháng cáo. Nó giúp bạn đánh giá thực tế khi cân nhắc bước tiếp theo, chẳng hạn có nên tốn thêm thời gian cho một đơn đề nghị giám đốc thẩm hay không. Nếu phần nhận định đã trả lời thấu đáo mọi lý do bạn nêu, khả năng thay đổi kết quả qua các kênh đặc biệt thường thấp; nếu nhận định bỏ sót hẳn một yêu cầu hay một chứng cứ quan trọng, đó lại là điểm đáng nhờ người làm nghề xem kỹ.
Những hiểu lầm thường gặp sau khi giữ nguyên
Hiểu lầm đầu tiên: "phải có bản án giấy thì mới có hiệu lực". Thực tế bản án phúc thẩm có hiệu lực từ ngày tuyên. Bản án giấy cần để chứng minh và làm thủ tục, nhưng nghĩa vụ đã phát sinh từ trước khi bạn nhận được nó.
Hiểu lầm thứ hai: "gửi đơn giám đốc thẩm thì được hoãn thi hành". Gửi đơn đề nghị không tự làm dừng thi hành án. Chỉ khi người có thẩm quyền kháng nghị quyết định tạm đình chỉ hoặc yêu cầu hoãn theo đúng thủ tục thì việc thi hành mới có thể tạm dừng, và đó là trường hợp không nhiều.
Hiểu lầm thứ ba: "giữ nguyên tức là toà phúc thẩm đồng ý mọi điều toà sơ thẩm viết". Toà phúc thẩm giữ nguyên kết quả, nhưng có thể không đồng tình với một số lập luận trong bản án sơ thẩm. Khi đó phần nhận định phúc thẩm sẽ nói rõ, và đó là lập luận có giá trị khi bạn tham khảo cho các tranh chấp tương tự về sau.
Hiểu lầm thứ tư: "bên kia kháng cáo thua thì mình được bồi thường thêm vì mất thời gian". Bản án phúc thẩm giữ nguyên chỉ xác nhận nghĩa vụ đã tuyên ở sơ thẩm. Những thiệt hại phát sinh do phải theo kiện thêm một cấp, như chi phí đi lại hay chi phí thuê luật sư, không tự động được cộng vào nếu không có yêu cầu hợp lệ và không được toà chấp nhận trong chính vụ án.
Câu hỏi thường gặp
Bản án sơ thẩm được giữ nguyên thì bắt đầu tính lãi chậm thi hành từ khi nào?
Cách tính lãi chậm thi hành phụ thuộc nội dung bản án đã tuyên, thường là từ khi bên được thi hành có đơn yêu cầu thi hành án mà bên phải thi hành chưa trả. Bạn nên đọc đoạn cuối phần quyết định của bản án sơ thẩm, nơi toà ghi về lãi chậm thi hành.
Kháng cáo bị bác có phải nộp thêm tiền ngoài tạm ứng án phí đã nộp không?
Thông thường tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp được trừ vào án phí phúc thẩm phải chịu. Nếu bản án tuyên số án phí khác với số tạm ứng thì bạn nộp thêm hoặc được trả lại phần chênh lệch theo đúng nội dung bản án.
Toà phúc thẩm giữ nguyên nhưng bản án ghi sai tên, sai số nhà thì làm sao?
Đó là lỗi có thể đính chính. Bạn gửi văn bản đề nghị toà đã ra bản án đính chính, kèm giấy tờ chứng minh thông tin đúng. Đính chính chỉ sửa sai sót về câu chữ, số liệu, không thay đổi bản chất phán quyết.
Bên thua không có mặt lúc tuyên án phúc thẩm thì bản án có hiệu lực với họ không?
Có. Bản án phúc thẩm có hiệu lực từ ngày tuyên dù đương sự có mặt hay vắng mặt. Toà vẫn gửi bản án cho các đương sự theo quy định, nhưng việc chưa nhận được không làm lùi mốc hiệu lực.
Sau khi giữ nguyên, hai bên vẫn có thể tự thoả thuận cách thi hành không?
Được. Các bên có quyền thoả thuận về thời gian, địa điểm, phương thức thi hành, kể cả khi đã có đơn yêu cầu thi hành án. Thoả thuận nên lập thành văn bản rõ ràng và báo cho cơ quan thi hành án nếu vụ việc đã được thụ lý ở đó.