Khi bạn đang sống, học tập hoặc làm việc ở nước ngoài mà vụ án ở Việt Nam được đưa lên phúc thẩm, có ba hướng chính để không bị bất lợi vì vắng mặt: về nước dự phiên toà, uỷ quyền cho người ở Việt Nam tham gia thay (khi loại việc cho phép), hoặc gửi đơn đề nghị xét xử vắng mặt kèm văn bản trình bày. Mỗi hướng có chi phí, thời gian chuẩn bị và rủi ro riêng.
Điểm chung của cả ba là cần chuẩn bị sớm, vì mọi giấy tờ đi qua biên giới đều chậm hơn ở trong nước. Văn bản tố tụng gửi ra nước ngoài có thể mất nhiều tháng, văn bản uỷ quyền lập ở nước ngoài cần thủ tục xác nhận để dùng ở Việt Nam. Bài viết giúp bạn chọn hướng phù hợp và lên lịch các việc cần làm. Thủ tục uỷ quyền từ nước ngoài chi tiết, bạn tham khảo thêm các hướng dẫn chuyên về uỷ quyền.
Vì sao người ở nước ngoài dễ bị động ở phúc thẩm
Ở giai đoạn phúc thẩm, các mốc thời gian dày hơn và văn bản tố tụng nối tiếp nhau: thông báo kháng cáo của bên kia, thông báo thụ lý, quyết định đưa vụ án ra xét xử, giấy triệu tập. Khi bạn ở trong nước, mỗi văn bản đến tay trong vài ngày. Khi bạn ở nước ngoài, việc tống đạt thường phải đi qua kênh tương trợ tư pháp hoặc cơ quan đại diện của Việt Nam, và có thể mất thời gian đáng kể tuỳ quốc gia.
Rủi ro thực tế là văn bản đến quá sát ngày xử, hoặc gửi về địa chỉ cũ ở Việt Nam mà người nhận không chuyển cho bạn. Nếu toà đã tống đạt hợp lệ theo địa chỉ bạn khai trước đó, việc bạn không biết có thể không được coi là lý do chính đáng. Đây là lý do người ở nước ngoài nên chủ động hơn hẳn người trong nước: cung cấp địa chỉ liên lạc rõ ràng, chỉ định người nhận văn bản tại Việt Nam nếu được, và hỏi tiến độ định kỳ.
Ngoài ra, những vụ có đương sự ở nước ngoài thường có thời hạn chuẩn bị xét xử dài hơn do phải chờ tống đạt. Sự chậm này không phải lỗi của ai, nhưng nó khiến việc lên kế hoạch về nước trở nên khó khăn nếu bạn chờ đến khi có giấy triệu tập mới bắt đầu tính.
So sánh ba hướng: về nước, uỷ quyền, xin xét xử vắng mặt
Không có lựa chọn đúng cho mọi người. Bảng dưới giúp bạn cân theo hoàn cảnh của mình.
| Hướng | Phù hợp khi | Rủi ro, chi phí | Việc cần làm sớm |
|---|---|---|---|
| Về nước dự phiên | Vụ việc quan trọng, cần bạn trực tiếp giải thích, đối chất | Vé máy bay, nghỉ việc, phiên toà có thể hoãn sau khi bạn đã về | Hỏi lịch xét xử, đặt vé có thể đổi, chuẩn bị phương án dự phòng nếu phiên hoãn |
| Uỷ quyền người ở Việt Nam | Vụ việc cho phép uỷ quyền, có người tin cậy nắm hồ sơ | Thủ tục xác nhận văn bản từ nước ngoài; người đại diện có thể vắng mặt | Lập văn bản uỷ quyền tại cơ quan đại diện Việt Nam hoặc theo thủ tục được công nhận, gửi về sớm |
| Đơn xin xét xử vắng mặt | Tranh luận chủ yếu trên giấy, hoặc việc ly hôn không uỷ quyền được | Mất cơ hội trả lời trực tiếp, phản bác ngay | Gửi đơn kèm bản trình bày chi tiết, xác nhận toà đã nhận |
Nhiều người kết hợp hai hướng: uỷ quyền cho người trong nước và đồng thời gửi đơn đề nghị xét xử vắng mặt làm phương án dự phòng, phòng khi người đại diện không đến được. Cách kết hợp này giảm rủi ro mất kháng cáo vì vắng mặt.
Uỷ quyền từ nước ngoài: những điểm phải đúng
Văn bản uỷ quyền lập ở nước ngoài để dùng tại toà án Việt Nam phải đáp ứng một số yêu cầu về hình thức. Chi tiết nên hỏi cơ quan đại diện và toà đang thụ lý; các điểm nên lưu ý:
- Lập tại cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của Việt Nam ở nước bạn đang ở là cách thường được chấp nhận thuận lợi.
- Nếu lập trước công chứng viên nước ngoài, văn bản thường cần được hợp pháp hoá lãnh sự để dùng ở Việt Nam, trừ trường hợp được miễn theo điều ước hoặc nguyên tắc có đi có lại.
- Văn bản bằng tiếng nước ngoài cần dịch sang tiếng Việt và bản dịch được chứng thực theo quy định.
- Phạm vi phải ghi rõ vụ án và giai đoạn phúc thẩm, các quyền như thoả thuận, rút kháng cáo nếu muốn trao.
- Gửi bản gốc về Việt Nam bằng dịch vụ có theo dõi, để người đại diện nộp cho toà trước ngày xử với thời gian dư dả.
Thời gian cho riêng phần này có thể kéo dài nhiều tuần. Nếu bạn biết vụ án sẽ có kháng cáo, hãy chuẩn bị văn bản uỷ quyền ngay sau bản án sơ thẩm, đừng chờ có lịch phúc thẩm.
Về nước dự phiên: tránh lãng phí một chuyến bay
Hỏi kỹ lịch trước khi đặt vé. Liên hệ thư ký phiên toà để biết vụ án đã có quyết định đưa ra xét xử chưa, ngày dự kiến là ngày nào. Lịch có thể thay đổi, nên chọn vé đổi được ngày.
Chuẩn bị cho khả năng phiên toà hoãn. Nếu phiên toà hoãn vì lý do khác (bên kia vắng, thay đổi người tiến hành tố tụng), bạn có thể không ở lại được đến ngày mở lại. Trước khi rời Việt Nam, nhớ để lại văn bản uỷ quyền hoặc đơn đề nghị xét xử vắng mặt cho các lần sau.
Mang theo giấy tờ tuỳ thân phù hợp. Hộ chiếu, giấy tờ chứng minh nhân thân người Việt Nam nếu có, và các tài liệu gốc mà bạn định xuất trình tại phiên toà.
Xin nghỉ dư thời gian. Một phiên phúc thẩm có thể kéo dài cả ngày, có khi phải tiếp tục sang hôm sau hoặc tạm ngừng chờ xác minh. Xin nghỉ dư vài ngày so với lịch dự kiến giúp bạn không phải chọn giữa việc ở lại dự phiên và việc giữ công việc ở nước ngoài.
Tận dụng thời gian ở trong nước. Đến toà xem hồ sơ, sao chụp tài liệu mới mà bên kia đã nộp, gặp luật sư nếu có, và cập nhật địa chỉ liên lạc với toà.
Phiên toà trực tuyến và những điều chưa nên mặc định
Từ vài năm gần đây, toà án Việt Nam đã có cơ chế tổ chức phiên toà trực tuyến cho một số loại vụ việc, theo quy định riêng và điều kiện kỹ thuật của từng toà. Nhiều người ở nước ngoài hy vọng có thể dự phiên phúc thẩm qua màn hình. Tuy nhiên, việc một đương sự ở nước ngoài có được tham gia trực tuyến hay không phụ thuộc vào quy định hiện hành về phạm vi áp dụng, vấn đề chủ quyền tư pháp, cách xác minh nhân thân và quyết định của toà trong từng vụ.
Vì vậy, đừng mặc định rằng bạn sẽ được dự trực tuyến rồi bỏ qua các phương án khác. Cách làm an toàn là gửi văn bản hỏi toà về khả năng này từ sớm, đồng thời vẫn chuẩn bị uỷ quyền hoặc đơn xin xét xử vắng mặt. Nếu toà đồng ý cho tham gia trực tuyến, hãy thử kết nối trước, chuẩn bị nơi yên tĩnh, giấy tờ tuỳ thân và tính chênh lệch múi giờ để không lỡ giờ khai mạc.
Lịch việc cần làm theo từng mốc
Người ở nước ngoài nên làm việc theo mốc, không chờ văn bản của toà đến mới phản ứng. Trình tự gợi ý dưới đây áp dụng cho cả người kháng cáo và người bị kháng cáo:
- Ngay sau bản án sơ thẩm: quyết định có kháng cáo hay không; nếu có khả năng vụ án lên phúc thẩm, chuẩn bị văn bản uỷ quyền cho người ở Việt Nam.
- Khi nộp đơn kháng cáo hoặc biết bên kia kháng cáo: gửi toà địa chỉ liên lạc ở nước ngoài, thư điện tử, và tên người nhận văn bản tại Việt Nam nếu có.
- Khi có thông báo thụ lý phúc thẩm: gửi văn bản trình bày ý kiến về nội dung kháng cáo, kèm danh mục chứng cứ đã có trong hồ sơ.
- Khi biết bên kia nộp tài liệu mới: nhờ người đại diện xem, sao chụp, gửi cho bạn để chuẩn bị phản hồi bằng văn bản.
- Khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử: chốt phương án về nước, uỷ quyền hay xin xét xử vắng mặt; gửi đơn cần thiết và xác nhận toà đã nhận.
- Sau phiên toà: hỏi kết quả, xin bản án phúc thẩm, chuẩn bị việc thi hành hoặc yêu cầu thi hành.
Mỗi mốc đều có thể làm từ xa nếu có người đại diện đáng tin ở trong nước. Không có người đó, khối lượng việc của bạn và độ trễ thời gian tăng lên đáng kể.
Ví dụ giả định: kháng cáo chia thừa kế từ Úc
Ví dụ giả định: anh K. định cư ở Úc, là một trong các đồng thừa kế trong vụ chia di sản là căn nhà ở Vĩnh Long. Anh kháng cáo vì cho rằng sơ thẩm chưa tính phần công sức anh gửi tiền sửa nhà. Ngay sau khi nộp đơn kháng cáo qua người thân, anh đến cơ quan đại diện Việt Nam lập văn bản uỷ quyền cho em gái tham gia tố tụng ở phúc thẩm, ghi rõ được trình bày, tranh luận nhưng không được rút kháng cáo hay thoả thuận giảm phần của anh.
Anh gửi kèm một đơn đề nghị xét xử vắng mặt, phòng khi em gái không đến được, và một bản trình bày liệt kê các lần chuyển tiền cùng chứng từ ngân hàng. Phiên toà đầu hoãn vì một đồng thừa kế khác vắng mặt; em gái anh vẫn có mặt, biên bản ghi nhận. Ở phiên mở lại, em gái trình bày theo bản chuẩn bị, hội đồng xét xử xem xét chứng từ chuyển tiền. Kết quả phụ thuộc vào đánh giá của toà, nhưng anh K. không phải bay về hai lần và không có nguy cơ mất kháng cáo vì vắng mặt.
Câu hỏi thường gặp
Ở nước ngoài thì toà gửi giấy triệu tập phúc thẩm cho mình bằng cách nào?
Toà có thể tống đạt qua kênh tương trợ tư pháp, qua cơ quan đại diện Việt Nam, hoặc qua các cách khác luật cho phép tuỳ quốc gia. Nếu bạn đã có người đại diện ở Việt Nam, văn bản có thể được gửi cho người đại diện, nhanh hơn nhiều.
Ly hôn với người ở nước ngoài thì phúc thẩm xử lý vắng mặt thế nào?
Việc ly hôn không cho uỷ quyền thay mặt đương sự, nên người ở nước ngoài thường chọn về dự phiên hoặc gửi đơn đề nghị xét xử vắng mặt kèm bản tự khai, bản trình bày. Phần tài sản và con chung nên trình bày đầy đủ bằng văn bản.
Có thể nộp đơn và tài liệu cho toà qua thư điện tử từ nước ngoài không?
Tuỳ toà có tiếp nhận văn bản điện tử cho loại văn bản đó hay không, và văn bản điện tử có cần chữ ký số không. Hỏi thư ký trước; với văn bản quan trọng như uỷ quyền, vẫn nên gửi bản gốc.
Văn bản uỷ quyền lập ở Việt Nam trước khi xuất cảnh có dùng được không?
Có, nếu phạm vi bao gồm giai đoạn phúc thẩm và văn bản đúng hình thức. Đây thường là cách nhanh nhất; nhiều người lập văn bản uỷ quyền rộng cho toàn bộ quá trình giải quyết vụ án trước khi đi.
Đương sự ở nước ngoài có bị áp dụng quy tắc vắng mặt lần hai như người trong nước không?
Có, nếu đã được triệu tập hợp lệ. Điểm khác là việc tống đạt ra nước ngoài phức tạp hơn, nên câu hỏi "đã được triệu tập hợp lệ chưa" cần được xem xét kỹ trong hồ sơ.