Trong tố tụng dân sự, người kháng cáo đã được toà triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà vẫn vắng mặt, không có đơn xin xét xử vắng mặt và không chứng minh được sự kiện bất khả kháng hay trở ngại khách quan, thì bị coi như từ bỏ kháng cáo. Toà phúc thẩm ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm đối với yêu cầu kháng cáo của người đó. Phần bản án sơ thẩm mà họ kháng cáo, nếu không còn ai kháng cáo hay kháng nghị cùng phần ấy, sẽ có hiệu lực pháp luật.
Nhiều người chỉ biết chuyện này khi nhận được quyết định đình chỉ qua đường bưu điện. Bài viết giải thích quyết định ấy có ý nghĩa gì, bản án sơ thẩm có hiệu lực từ lúc nào, khoản tạm ứng án phí phúc thẩm thường được xử lý ra sao, và trong trường hợp nào bạn còn cơ sở để đề nghị xem xét lại. Bài đi theo nguyên lý của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; chi tiết số liệu nên đối chiếu văn bản hiện hành.
Điều kiện để bị coi như từ bỏ kháng cáo
Hệ quả này không tự động xảy ra chỉ vì bạn vắng mặt một buổi. Nó cần đủ một chuỗi điều kiện, và thiếu một mắt xích thì toà không thể đình chỉ theo căn cứ này. Thứ nhất, bạn phải là người kháng cáo, tức là người đã nộp đơn và được toà chấp nhận kháng cáo, đã nộp tạm ứng án phí phúc thẩm hoặc được miễn. Thứ hai, toà đã triệu tập bạn hợp lệ hai lần cho phiên phúc thẩm. "Hợp lệ" nghĩa là việc tống đạt giấy triệu tập được thực hiện đúng một trong các cách luật cho phép và có chứng cứ trong hồ sơ.
Thứ ba, ở lần thứ hai bạn vẫn không có mặt và cũng không có người đại diện hợp pháp có mặt thay. Thứ tư, bạn không có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Thứ năm, việc vắng mặt không do sự kiện bất khả kháng hay trở ngại khách quan mà bạn chứng minh được. Khi cả năm điều kiện cùng có, hội đồng xét xử mới có căn cứ để coi bạn đã từ bỏ kháng cáo.
Nếu có nhiều người cùng kháng cáo, việc đình chỉ chỉ áp dụng với yêu cầu kháng cáo của người vắng mặt. Kháng cáo của những người khác vẫn được xét xử bình thường, và phần bản án liên quan đến họ chưa có hiệu lực cho đến khi toà phúc thẩm tuyên án.
Sau quyết định đình chỉ: từng thứ thay đổi thế nào
Quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm kéo theo một loạt thay đổi về hiệu lực bản án và nghĩa vụ của các bên. Bảng dưới tóm tắt nguyên lý chung.
| Nội dung | Hệ quả theo nguyên lý chung | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Bản án sơ thẩm | Phần bị kháng cáo có hiệu lực pháp luật kể từ ngày toà phúc thẩm ra quyết định đình chỉ, nếu không còn kháng cáo, kháng nghị khác với phần đó | Xin bản sao quyết định đình chỉ và bản án sơ thẩm để biết chính xác phần nào đã có hiệu lực |
| Quyết định đình chỉ | Là quyết định của toà phúc thẩm, có hiệu lực ngay, không thuộc loại để kháng cáo tiếp | Kiểm tra căn cứ ghi trong quyết định và lịch sử triệu tập |
| Tạm ứng án phí phúc thẩm | Thường không được trả lại khi kháng cáo bị coi như từ bỏ; cách xử lý cụ thể theo nghị quyết về án phí hiện hành | Hỏi toà về khoản tiền đã nộp nếu quyết định không ghi rõ |
| Thi hành án | Bên được thi hành có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành phần đã có hiệu lực | Chuẩn bị phương án tự nguyện thi hành để tránh bị cưỡng chế |
| Biện pháp khẩn cấp tạm thời | Có thể tiếp tục được duy trì hoặc thay đổi tuỳ nội dung bản án đã có hiệu lực | Hỏi rõ biện pháp đang áp dụng có còn không |
Điểm quan trọng nhất trong bảng là bản án sơ thẩm có hiệu lực từ ngày ra quyết định đình chỉ, chứ không phải từ ngày bạn nhận được quyết định. Nếu quyết định đến tay chậm, thời gian để tự nguyện thi hành của bạn thực tế đã bị rút ngắn. Thi hành án dân sự là phần việc riêng; bạn nên tìm hiểu thêm ở các hướng dẫn chuyên về thi hành án.
Soát lại hồ sơ: lần triệu tập có thật sự hợp lệ không
Trước khi chấp nhận kết quả, hãy kiểm tra xem các điều kiện ở trên có đủ không. Mục tiêu không phải để tìm mẹo, mà để biết quyết định có dựa trên đúng thủ tục hay không. Các điểm nên soát:
- Giấy triệu tập lần một và lần hai được gửi đến địa chỉ nào: địa chỉ bạn đã khai với toà, hay một địa chỉ cũ mà bạn đã báo thay đổi bằng văn bản?
- Cách tống đạt: giao trực tiếp có chữ ký nhận, giao qua người thân có ghi rõ quan hệ, qua bưu chính có xác nhận phát, hay niêm yết công khai. Niêm yết chỉ hợp lệ khi các cách giao trực tiếp không thực hiện được và có biên bản.
- Khoảng thời gian giữa ngày bạn nhận giấy và ngày xử có hợp lý để bạn sắp xếp tham gia hay không.
- Phiên toà lần trước bị hoãn vì bạn vắng mặt, hay vì lý do khác; biên bản hoãn ghi như thế nào.
- Bạn có từng gửi đơn xin hoãn hoặc đơn xin xét xử vắng mặt mà toà chưa ghi nhận hay không; nếu có, giữ bằng chứng gửi.
- Người đại diện theo uỷ quyền của bạn (nếu có) đã được triệu tập chưa, và họ có mặt hay không.
Nếu kết quả soát cho thấy một lần triệu tập không được tống đạt đúng cách, đó là dấu hiệu của vi phạm thủ tục tố tụng. Ngược lại, nếu mọi thứ đúng, việc theo đuổi thêm thường chỉ tốn thời gian và chi phí.
Còn con đường nào sau khi bị đình chỉ
Vì quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm có hiệu lực ngay, con đường duy nhất để xem xét lại là thủ tục đặc biệt: đề nghị người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm. Đây không phải một "lần phúc thẩm thứ hai". Người có thẩm quyền chỉ kháng nghị khi phát hiện vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật, hoặc kết luận không phù hợp với tình tiết khách quan, gây thiệt hại đến quyền lợi hợp pháp của đương sự.
Với tình huống bị coi như từ bỏ kháng cáo, căn cứ thực tế nhất là chứng minh bạn chưa được triệu tập hợp lệ, hoặc đã có văn bản hợp lệ gửi toà trước phiên xử mà không được xem xét. Lý do "lúc đó bận" hay "nghĩ là còn phiên sau" gần như không có cơ hội. Bạn cũng cần biết: việc gửi đơn đề nghị không làm dừng việc thi hành bản án đã có hiệu lực.
Một lối đi khác, ít được nghĩ tới, là thương lượng với bên kia ở giai đoạn thi hành án. Bản án đã có hiệu lực không có nghĩa là các bên không thể thoả thuận về cách thức, thời gian thi hành. Thoả thuận này nên được lập thành văn bản và báo cho cơ quan thi hành án nếu vụ việc đã được yêu cầu thi hành.
Ví dụ giả định: một lần kháng cáo bị đình chỉ
Ví dụ giả định: chị H. thua kiện sơ thẩm trong vụ tranh chấp hợp đồng vay tiền và kháng cáo phần tiền lãi. Phiên phúc thẩm đầu tiên bị hoãn vì chị đi công tác, không báo toà. Giấy triệu tập lần hai được gửi về địa chỉ nhà mẹ đẻ mà chị khai trong đơn khởi kiện từ hai năm trước, mẹ chị ký nhận nhưng quên báo. Chị không đến phiên toà lần hai, toà đình chỉ xét xử phúc thẩm, phần tiền lãi trong bản án sơ thẩm có hiệu lực.
Khi soát lại, chị thấy giấy được giao cho người thân có ký nhận, đúng địa chỉ chị đã khai và chưa từng báo thay đổi. Như vậy lần triệu tập này khó bị coi là không hợp lệ. Lựa chọn hợp lý của chị là chủ động liên hệ bên cho vay để thoả thuận lịch trả, thay vì theo đuổi một đơn đề nghị giám đốc thẩm ít cơ sở.
Bài học từ ví dụ này nằm ở khâu trước: khi kháng cáo, hãy cập nhật địa chỉ nhận văn bản với toà bằng văn bản, và theo dõi lịch xét xử chủ động thay vì chờ giấy về nhà.
Nhìn từ phía bên không kháng cáo
Với bên thắng kiện ở sơ thẩm, quyết định đình chỉ vì người kháng cáo vắng mặt là tin tốt nhưng chưa phải điểm kết thúc. Việc đầu tiên nên làm là xin bản sao quyết định đình chỉ, đối chiếu với bản án sơ thẩm để biết phần nào đã có hiệu lực, phần nào còn chờ kháng cáo của người khác. Không nên vội tuyên bố "thắng hẳn" với bên kia khi trong hồ sơ còn kháng cáo hoặc kháng nghị chưa xử.
Việc thứ hai là cân nhắc thời điểm yêu cầu thi hành án. Luật có thời hiệu yêu cầu thi hành án, và bạn nên kiểm tra mốc tính theo văn bản hiện hành thay vì để hồ sơ nằm im. Nhiều trường hợp bên phải thi hành chủ động liên hệ để thoả thuận khi biết bản án đã có hiệu lực; một văn bản thoả thuận rõ ràng về số tiền, lịch trả và hệ quả khi chậm trả thường đỡ tốn kém hơn cưỡng chế.
Việc thứ ba là giữ thái độ dè dặt về khả năng bên kia gửi đơn đề nghị giám đốc thẩm. Đơn đó không làm dừng thi hành án, nhưng nếu họ có căn cứ thật về việc triệu tập không hợp lệ, quyết định đình chỉ có thể bị xem xét lại. Lưu giữ đầy đủ giấy tờ của giai đoạn phúc thẩm là cách tự bảo vệ đơn giản nhất.
Phòng ngừa: giữ kháng cáo không bị mất vì một buổi vắng
Báo địa chỉ liên lạc chính xác ngay khi kháng cáo. Ghi cả địa chỉ thường trú và nơi đang ở thực tế, số điện thoại, thư điện tử nếu toà có dùng để thông báo. Đổi chỗ ở thì gửi văn bản báo toà ngay.
Theo dõi lịch xét xử chủ động. Định kỳ hỏi thư ký về tình trạng hồ sơ phúc thẩm, nhất là sau khi đã có thông báo thụ lý.
Chuẩn bị sẵn phương án dự phòng. Nếu vụ việc cho phép uỷ quyền, lập văn bản uỷ quyền tham gia tố tụng ở phúc thẩm cho một người tin cậy từ sớm.
Đơn xin xét xử vắng mặt khi biết chắc không thể đến. Đơn này giữ kháng cáo của bạn được xem xét, dù bạn mất cơ hội trình bày trực tiếp.
Tham khảo người làm nghề khi giá trị tranh chấp lớn. Nếu đã lỡ một lần vắng, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được định hướng cách chuẩn bị cho phiên kế tiếp hoặc cách soát lại hồ sơ triệu tập.
Câu hỏi thường gặp
Quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm có kháng cáo được không?
Theo nguyên tắc chung, quyết định của toà phúc thẩm có hiệu lực ngay và không bị kháng cáo tiếp. Muốn xem xét lại, bạn chỉ có thể gửi đơn đề nghị người có thẩm quyền kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm, kèm căn cứ cụ thể.
Bên kia cũng kháng cáo thì việc mình bị đình chỉ có ảnh hưởng tới họ không?
Không. Toà chỉ đình chỉ phần kháng cáo của bạn. Kháng cáo của bên kia vẫn được xét xử, và bản án phúc thẩm có thể sửa phần liên quan đến bạn theo kháng cáo của họ. Vì vậy, bạn vẫn nên theo dõi và gửi ý kiến.
Có được nộp lại đơn kháng cáo sau khi bị đình chỉ không?
Không thể nộp lại theo đường kháng cáo thông thường, vì phần bản án sơ thẩm đó đã có hiệu lực. Thời hạn kháng cáo cũng đã qua từ lâu. Con đường còn lại chỉ là thủ tục đặc biệt nếu có căn cứ.
Tiền tạm ứng án phí phúc thẩm có được trả lại không?
Theo nguyên lý chung, khi kháng cáo bị coi như từ bỏ, khoản tạm ứng án phí phúc thẩm thường không được hoàn lại. Cách xử lý cụ thể nằm trong nghị quyết về án phí, lệ phí toà án hiện hành; bạn nên hỏi toà nếu quyết định không ghi rõ.
Nếu chứng minh được mình đang cấp cứu đúng ngày xử thì sao?
Khi đó việc vắng mặt có thể là trở ngại khách quan. Nếu toà đã ra quyết định đình chỉ mà không biết điều này, bạn có thể dùng chứng từ y tế làm căn cứ khi gửi đơn đề nghị xem xét theo thủ tục đặc biệt; kết quả do người có thẩm quyền quyết định.
Có mất quyền khởi kiện lại vụ khác liên quan không?
Phần tranh chấp đã được bản án có hiệu lực giải quyết thì không khởi kiện lại được giữa cùng các bên về cùng quan hệ pháp luật. Những yêu cầu khác chưa từng được giải quyết là câu hỏi riêng, cần xem kỹ nội dung bản án.