Bạn thắng kiện sơ thẩm, hoặc ít nhất chấp nhận được bản án, nên không kháng cáo. Vài tháng sau, giấy triệu tập của toà phúc thẩm vẫn gửi đến nhà. Lý do đơn giản: bên kia đã kháng cáo, hoặc viện kiểm sát kháng nghị, và kết quả phúc thẩm có thể làm thay đổi quyền lợi của bạn. Toà phải triệu tập những người mà việc giải quyết kháng cáo, kháng nghị có liên quan.
Về pháp lý, bạn không bị mất gì chỉ vì không đến: nếu vắng mặt ở lần triệu tập hợp lệ thứ hai, toà vẫn xét xử vắng mặt bạn. Nhưng "không mất gì về thủ tục" khác với "không mất gì về kết quả". Bài này giúp bạn đánh giá có nên đến không, và nếu không đến thì gửi gì để lý lẽ của mình vẫn hiện diện trước hội đồng xét xử.
Vì sao người không kháng cáo vẫn được gọi
Toà phúc thẩm xét lại phần bản án bị kháng cáo và những phần có liên quan. Nếu nguyên đơn kháng cáo đòi thêm tiền, quyền lợi của bị đơn bị đặt lên bàn cân. Nếu người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan kháng cáo đòi lại một phần tài sản, cả nguyên đơn lẫn bị đơn đều có thể bị ảnh hưởng. Luật đòi hỏi toà tạo điều kiện cho mọi người có liên quan được trình bày, vì bản án phúc thẩm có hiệu lực ngay và không còn cấp xét xử thông thường nào phía sau.
Vì thế, giấy triệu tập gửi đến bạn không phải là dấu hiệu bạn "bị kiện thêm". Tư cách tố tụng của bạn vẫn giữ như ở sơ thẩm: nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Bạn chỉ khác người kháng cáo ở chỗ bạn không có yêu cầu nào mới đặt ra với toà phúc thẩm. Việc của bạn là bảo vệ những gì bản án sơ thẩm đã công nhận cho mình.
Cũng có trường hợp bạn được triệu tập dù phần kháng cáo dường như chẳng liên quan đến mình, ví dụ bên kia chỉ kháng cáo phần án phí. Khi đó, hãy đọc kỹ thông báo kháng cáo mà toà đã gửi trước đây để xác định phạm vi. Phạm vi càng hẹp, nhu cầu có mặt của bạn càng thấp.
Cân nhắc đi hay không đi: những yếu tố nên xét
Không có câu trả lời chung cho mọi vụ. Bảng dưới gợi ý cách cân từng yếu tố, để bạn quyết định dựa trên rủi ro thật chứ không theo cảm giác.
| Yếu tố | Nghiêng về nên đến | Nghiêng về có thể vắng (kèm văn bản) |
|---|---|---|
| Phạm vi kháng cáo | Kháng cáo toàn bộ hoặc phần lõi tranh chấp | Chỉ kháng cáo án phí, phần nhỏ, hoặc phần không đụng quyền lợi của bạn |
| Chứng cứ mới | Bên kháng cáo có nộp tài liệu mới mà bạn cần phản bác | Không có tài liệu mới, hồ sơ giữ nguyên như sơ thẩm |
| Giá trị tranh chấp | Lớn so với hoàn cảnh của bạn | Nhỏ so với chi phí đi lại, nghỉ việc |
| Khả năng trình bày | Bạn nắm rõ vụ việc và trình bày mạch lạc | Đã có luật sư bảo vệ hoặc người đại diện theo uỷ quyền tham gia |
| Kháng nghị của viện kiểm sát | Có kháng nghị theo hướng bất lợi cho bạn | Không có kháng nghị |
Nếu phần lớn các dòng rơi vào cột giữa, việc có mặt là đáng giá. Nếu rơi vào cột phải, bạn có thể chọn vắng mặt nhưng nên gửi văn bản trình bày ý kiến và cân nhắc đơn đề nghị xét xử vắng mặt để không làm phiên toà phải hoãn lần đầu. Lưu ý thêm: luật sư bảo vệ quyền lợi có mặt giúp lý lẽ của bạn được nói ra, nhưng không thay bạn với tư cách đương sự; người đại diện theo uỷ quyền mới thay được.
Soạn bản ý kiến gửi toà phúc thẩm khi không thể có mặt
Bản ý kiến bằng văn bản là cách để lý lẽ của bạn đứng trước hội đồng xét xử khi bạn không ngồi ở đó. Không có mẫu bắt buộc, nhưng một văn bản dễ đọc thường đi theo trình tự sau:
- Phần đầu: kính gửi toà án đang thụ lý phúc thẩm, số thụ lý phúc thẩm, họ tên, địa chỉ, tư cách tố tụng của bạn.
- Tóm tắt rất ngắn kết quả sơ thẩm liên quan đến bạn, chỉ ghi phần toà đã tuyên, không kể lại cả vụ.
- Liệt kê từng nội dung kháng cáo của bên kia, mỗi nội dung một đoạn, nêu rõ bạn đồng ý hay không đồng ý.
- Với mỗi nội dung không đồng ý, chỉ ra tài liệu đã có trong hồ sơ chứng minh cho ý kiến của bạn: tên tài liệu, ngày, và nó chứng minh điều gì.
- Nếu bên kia nộp chứng cứ mới, nêu nhận xét về tính xác thực và mức liên quan của tài liệu đó.
- Kết luận bằng đề nghị cụ thể: đề nghị giữ nguyên phần bản án sơ thẩm liên quan đến bạn.
- Ký, ghi ngày; nộp trực tiếp hoặc gửi bảo đảm trước ngày xử, giữ bằng chứng gửi.
Văn bản càng ngắn gọn, đúng trọng tâm, khả năng được đọc kỹ càng cao. Tránh lời lẽ công kích bên kia; hội đồng xét xử cần căn cứ chứ không cần cảm xúc.
Khi có mặt: vai trò của bạn tại phiên toà
Bạn không phải người mở đầu. Phần trình bày thường bắt đầu từ người kháng cáo. Bạn nghe kỹ, ghi lại từng ý mới mà bên kia nêu so với sơ thẩm, vì đó là chỗ bạn cần phản hồi.
Trả lời câu hỏi ngắn và đúng. Hội đồng xét xử có thể hỏi bạn về những điểm còn chưa rõ trong hồ sơ. Trả lời đúng điều được hỏi, nếu không nhớ thì nói không nhớ và chỉ ra tài liệu liên quan.
Tranh luận tập trung vào phần bị kháng cáo. Đừng mở rộng sang những nội dung bạn không kháng cáo: bạn đã chấp nhận bản án ở những phần đó, và toà phúc thẩm không xem xét lại chúng theo yêu cầu của bạn.
Cơ hội thoả thuận. Phiên phúc thẩm vẫn là nơi các bên có thể thoả thuận. Nếu bên kia đưa ra đề nghị, bạn có quyền cân nhắc ngay tại chỗ hoặc từ chối; không ai buộc bạn chấp nhận.
Mang theo giấy tờ gốc và bản sao. Giấy tờ tuỳ thân, giấy triệu tập, bản án sơ thẩm và những tài liệu bạn định dẫn chiếu. Khi hội đồng xét xử hỏi về một văn bản, việc bạn mở đúng trang ngay tại chỗ giúp câu trả lời có trọng lượng hơn nhiều so với việc nhớ đại khái nội dung.
Ghi lại kết quả tuyên án. Bản án phúc thẩm có hiệu lực từ ngày tuyên. Nghe kỹ phần quyết định, ghi lại những nghĩa vụ và quyền của bạn, rồi xin bản án chính thức sau đó để đối chiếu.
Khi viện kiểm sát kháng nghị thay vì bên kia kháng cáo
Có những vụ không bên đương sự nào kháng cáo, nhưng viện kiểm sát cùng cấp hoặc cấp trên trực tiếp kháng nghị bản án sơ thẩm. Khi đó, mọi đương sự có quyền lợi liên quan đến phần bị kháng nghị đều được triệu tập, và bạn có thể nhận giấy triệu tập dù chính bạn lẫn bên kia đều đã "buông" vụ án. Tình huống này khiến nhiều người bối rối vì không biết mình đang đứng ở phía nào.
Cách đọc đơn giản: hãy xem quyết định kháng nghị mà toà hoặc viện kiểm sát gửi cho bạn. Kháng nghị nêu phần nào của bản án sơ thẩm chưa đúng và đề nghị toà phúc thẩm sửa hay huỷ theo hướng nào. Nếu hướng đề nghị bất lợi cho bạn, nhu cầu có mặt hoặc ít nhất gửi ý kiến bằng văn bản trở nên cấp thiết. Nếu hướng đề nghị có lợi cho bạn, bạn vẫn nên theo dõi, vì toà không bị ràng buộc phải chấp nhận kháng nghị.
Tại phiên toà, kiểm sát viên trình bày nội dung kháng nghị và phát biểu ý kiến. Đương sự có quyền trình bày quan điểm của mình về kháng nghị đó. Đây là lúc bạn nêu những điểm thực tế mà văn bản kháng nghị có thể chưa phản ánh hết, dựa trên tài liệu đã có trong hồ sơ.
Ví dụ giả định: bị đơn vắng mặt và bản án bị sửa
Ví dụ giả định: anh T. là bị đơn trong vụ tranh chấp tiền thuê kho ở Đồng Nai. Sơ thẩm buộc anh trả một nửa số tiền nguyên đơn yêu cầu, anh không kháng cáo. Nguyên đơn kháng cáo đòi đủ số tiền và nộp thêm một bản đối chiếu công nợ mà sơ thẩm chưa có. Anh T. nhận giấy triệu tập hai lần nhưng nghĩ "mình đâu kháng cáo" nên không đến, cũng không gửi ý kiến.
Tại phiên phúc thẩm, hội đồng xét xử xem xét bản đối chiếu công nợ, không có ai phản bác về tính xác thực hay bối cảnh lập văn bản đó. Kết quả là bản án được sửa theo hướng tăng số tiền anh phải trả. Nếu anh T. gửi một bản ý kiến chỉ ra rằng bản đối chiếu được lập trước khi hai bên thanh lý một phần hợp đồng, kết quả có thể khác; dù vậy, không ai dự đoán trước được hội đồng xét xử sẽ đánh giá thế nào.
Điểm rút ra: vắng mặt hợp pháp không có nghĩa là im lặng. Văn bản gửi toà đúng lúc là phương án tối thiểu khi bạn không thể đến.
Những việc nên làm ngay khi nhận giấy triệu tập
Dù quyết định đi hay không, có một số việc nên làm sớm để không bị động:
- Tìm lại thông báo kháng cáo mà toà gửi trước đó để biết bên kia kháng cáo phần nào; nếu không còn, hỏi thư ký phiên toà.
- Đề nghị được xem, ghi chép, sao chụp tài liệu mới mà người kháng cáo đã nộp ở phúc thẩm.
- Kiểm tra tư cách của bạn trong giấy triệu tập có đúng không, địa chỉ có đúng không.
- Ghi lịch xét xử, tính thời gian đi lại; nếu vướng, chuẩn bị đơn đề nghị xét xử vắng mặt hoặc đơn xin hoãn có lý do.
- Gom lại các tài liệu sơ thẩm có lợi cho mình, đánh dấu những trang sẽ dẫn chiếu trong bản ý kiến.
- Nếu phần kháng cáo liên quan đến số tiền hoặc tài sản lớn, cân nhắc tham khảo luật sư trước ngày xử.
Những việc này tốn vài giờ nhưng giúp bạn không bị bất ngờ trước những gì bên kia mang đến phiên phúc thẩm.
Câu hỏi thường gặp
Không kháng cáo thì tại phúc thẩm có được đề nghị sửa phần bất lợi cho mình không?
Theo nguyên tắc, toà phúc thẩm chỉ xem xét phần bị kháng cáo, kháng nghị và phần liên quan. Bạn không kháng cáo trong hạn thì không thể đưa ra yêu cầu mới để sửa phần bất lợi cho mình tại phiên phúc thẩm, trừ khi phần đó nằm trong phạm vi có liên quan.
Vắng mặt lần đầu khi mình không kháng cáo có làm phiên toà hoãn không?
Theo nguyên tắc chung của tố tụng dân sự, vắng mặt lần đầu có thể dẫn tới hoãn phiên toà, trừ khi bạn có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Nếu bạn muốn vụ việc kết thúc nhanh, đơn này giúp tránh hoãn không cần thiết.
Bên kia rút kháng cáo trước phiên toà thì mình có cần đến nữa không?
Nếu toà đã ra quyết định đình chỉ xét xử phúc thẩm vì người kháng cáo rút toàn bộ kháng cáo, phiên toà không diễn ra nữa. Bạn nên hỏi thư ký và xin bản sao quyết định để biết bản án sơ thẩm có hiệu lực từ khi nào.
Có cần thuê luật sư khi mình chỉ là người bị kháng cáo không?
Không bắt buộc. Nếu phạm vi kháng cáo nhỏ và hồ sơ rõ, bạn có thể tự trình bày hoặc gửi văn bản. Khi kháng cáo nhắm vào phần giá trị lớn hoặc có chứng cứ mới phức tạp, nhờ người làm nghề xem hồ sơ thường đáng cân nhắc.
Giấy triệu tập ghi mình là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nghĩa là sao?
Nghĩa là bạn không phải nguyên đơn hay bị đơn, nhưng kết quả vụ án có thể ảnh hưởng đến quyền hoặc nghĩa vụ của bạn, chẳng hạn người cùng đứng tên tài sản hoặc người bảo lãnh. Bạn có quyền trình bày ý kiến như các đương sự khác.