Khi bản án phúc thẩm buộc người sử dụng lao động nhận lại người lao động, nghĩa vụ này có hiệu lực ngay từ ngày tuyên án: công ty phải bố trí cho người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng đã giao kết, còn người lao động cần chủ động liên hệ và có mặt khi được bố trí. Bản án không tự sắp xếp ngày giờ, vị trí cụ thể; hai bên phải làm việc với nhau, và mọi trao đổi nên để lại dấu vết bằng văn bản.
Đây là giai đoạn nhiều người lao động bỡ ngỡ nhất. Thắng kiện rồi nhưng không biết ngày mai có nên đến cổng công ty không, ai sẽ đón, có bị xếp vào việc khác không. Phía doanh nghiệp cũng lúng túng: người cũ quay về sau mấy tháng tranh chấp, bộ phận nào nhận, lương tính từ khi nào. Bài viết đi qua từng điểm cần chốt để việc quay lại diễn ra êm và không sinh tranh chấp mới.
Nhận lại làm việc nghĩa là gì theo luật lao động
Bộ luật Lao động 2019 quy định khi đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật, người sử dụng lao động phải nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng đã giao kết. Cụm "theo hợp đồng đã giao kết" là then chốt: công việc, địa điểm, mức lương quay về đúng như hợp đồng trước khi bị cho nghỉ, trừ khi hai bên thoả thuận khác.
Luật cũng tính đến trường hợp vị trí cũ không còn: khi đó hai bên thương lượng để sửa đổi, bổ sung hợp đồng. Thương lượng không có nghĩa doanh nghiệp được tự chọn bất kỳ việc gì; nếu không thoả thuận được, tranh chấp mới có thể phát sinh. Cách xử lý trường hợp vị trí cũ đã bị xoá đã có trang chuyên về chấm dứt hợp đồng phân tích, ở đây chỉ bàn phần gắn với bản án phúc thẩm.
Nhận lại cũng khác với việc trả tiền để người lao động không quay lại. Nếu người lao động không muốn trở lại, hoặc doanh nghiệp không muốn nhận lại và người lao động đồng ý, luật có những khoản tiền riêng. Nhưng một khi bản án đã tuyên nhận lại mà hai bên chưa có thoả thuận khác, nghĩa vụ bố trí việc làm là nghĩa vụ phải thi hành.
Các bước sau ngày tuyên án, góc người lao động
Bạn không cần đợi bản án giấy mới bắt đầu, nhưng mọi bước nên để lại chứng cứ. Một trình tự hợp lý:
- Ngay sau phiên tuyên án, ghi lại nội dung phần quyết định: buộc nhận lại từ khi nào, các khoản tiền, mốc thời gian.
- Trong vài ngày đầu, gửi văn bản cho công ty, qua đường bưu chính có báo phát hoặc email công ty dùng chính thức, nói rõ bạn sẵn sàng trở lại làm việc theo bản án và đề nghị cho biết ngày giờ, nơi trình diện.
- Đề nghị nhận bản án hoặc trích lục bản án tại toà để có văn bản chính thức kèm theo khi cần.
- Khi được bố trí, đến đúng ngày giờ. Nếu công ty không trả lời, đến trình diện tại địa điểm làm việc theo hợp đồng vào giờ làm việc và nhờ người làm chứng hoặc ghi lại việc mình có mặt.
- Khi trở lại, đề nghị công ty xác nhận bằng văn bản công việc, bộ phận, mức lương, thời gian bắt đầu tính lương.
- Nếu công ty không bố trí, cân nhắc yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành phần nghĩa vụ nhận lại, cùng với phần tiền.
Văn bản bạn gửi chỉ cần ngắn, lịch sự, dẫn đúng số và ngày của bản án. Không nên kèm lời trách móc về quá trình tranh chấp, vì văn bản này có thể được đọc lại ở cơ quan thi hành án.
Những điểm hai bên nên chốt bằng văn bản
Ngày bắt đầu làm việc lại. Ngày này quyết định mốc dừng khoản tiền lương những ngày không được làm việc và mốc bắt đầu lương bình thường. Không chốt rõ, hai bên dễ cãi nhau về vài tuần chênh lệch.
Công việc và địa điểm. Nếu đúng như hợp đồng cũ, ghi rõ. Nếu khác vì vị trí cũ không còn, ghi nội dung thoả thuận sửa đổi và chữ ký hai bên.
Mức lương và các khoản phụ cấp. Xác nhận mức lương hiện hành của vị trí. Nếu trong thời gian tranh chấp doanh nghiệp đã điều chỉnh thang lương chung, người lao động cũng nên được xem xét như những người cùng vị trí.
Thời gian đóng bảo hiểm. Bản án thường buộc đóng bảo hiểm cho thời gian không được làm việc. Hai bên nên thống nhất lịch thực hiện và người lao động được kiểm tra kết quả.
Các khoản tiền theo bản án. Thời điểm và cách chuyển khoản, có trừ khoản nào đã trả trước không. Phần tiền và phần nhận lại có thể giải quyết song song.
Đầu mối liên hệ. Ai bên nhân sự phụ trách, người lao động báo cáo cho ai. Một đầu mối rõ ràng giảm hiểu lầm trong những tuần đầu.
Quay lại một nơi vừa kiện nhau: chuyện con người
Bản án giải quyết quyền và nghĩa vụ, không giải quyết được không khí trong phòng làm việc. Người lao động quay lại có thể gặp người quản lý đã ký quyết định cho nghỉ, đồng nghiệp từng làm chứng cho phía công ty. Ngược lại, quản lý cũng lo người quay lại sẽ thiếu hợp tác. Hai bên đều có lý do để căng thẳng.
Từ góc người lao động, nên giữ cách làm việc chuyên nghiệp, ghi chép công việc được giao, tuân thủ nội quy hiện hành. Nếu bị giao việc khác hẳn hợp đồng, bị cô lập hay bị gây sức ép để tự nghỉ, hãy ghi lại sự việc theo ngày giờ và trao đổi bằng văn bản. Từ góc doanh nghiệp, nên dặn quản lý trực tiếp đối xử như mọi nhân viên khác, không nhắc lại vụ kiện, không dùng việc giao việc để trừng phạt. Hành vi như vậy có thể dẫn tới một tranh chấp mới, lần này với chứng cứ rõ hơn.
Nhiều trường hợp, sau vài tuần làm lại, hai bên nhận ra quan hệ không thể tiếp tục và tự thoả thuận chấm dứt hợp đồng có kèm một khoản tiền. Đó là lựa chọn hợp pháp nếu cả hai tự nguyện, có văn bản rõ ràng và không ai bị ép.
Khi một bên không hợp tác
Không phải lúc nào việc nhận lại cũng suôn sẻ. Bảng dưới gom các tình huống hay gặp và hướng xử lý theo nguyên lý; chi tiết thủ tục thi hành án có trang chuyên đề riêng.
| Tình huống | Hệ quả thường gặp | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Công ty im lặng, không trả lời văn bản | Người lao động không biết đến đâu làm | Đến trình diện có người làm chứng, giữ chứng cứ, yêu cầu thi hành án |
| Công ty bố trí việc khác hẳn hợp đồng | Có thể vi phạm nghĩa vụ nhận lại theo hợp đồng đã giao kết | Phản hồi bằng văn bản, đề nghị thương lượng; không đạt thì yêu cầu thi hành án hoặc hỏi người làm nghề |
| Người lao động không đến dù đã được bố trí | Doanh nghiệp có thể coi là tự ý bỏ việc theo nội quy | Doanh nghiệp gửi thông báo nhắc bằng văn bản, lưu báo phát trước khi xử lý |
| Người lao động đã có việc khác, không muốn quay lại | Nghĩa vụ nhận lại vẫn còn trên giấy | Hai bên thoả thuận chấm dứt và khoản tiền, lập văn bản rõ |
| Công ty đã giải thể hoặc ngừng hoạt động | Không thể nhận lại thực tế | Cơ quan thi hành án xác minh; phần tiền xử lý theo thủ tục riêng |
Điểm chung của mọi tình huống: bên nào để lại văn bản, báo phát, người làm chứng thì bên đó có lợi khi phải giải trình với cơ quan thi hành án hoặc toà án sau này.
Doanh nghiệp chuẩn bị đón người lao động quay lại
Phần này dành cho bộ phận nhân sự. Việc chuẩn bị chu đáo không chỉ là tuân thủ bản án mà còn giảm rủi ro tranh chấp tiếp theo:
- Rà lại hợp đồng gốc để biết chính xác công việc, địa điểm, mức lương phải khôi phục.
- Ra văn bản nội bộ huỷ hoặc thu hồi quyết định chấm dứt hợp đồng theo bản án, lưu vào hồ sơ nhân sự.
- Báo tăng lại lao động với cơ quan bảo hiểm xã hội theo hướng dẫn hiện hành và thực hiện đóng bù cho thời gian theo bản án.
- Chuẩn bị chỗ làm, công cụ, tài khoản hệ thống như với nhân viên trở lại sau thời gian nghỉ dài.
- Thông báo cho quản lý trực tiếp về nghĩa vụ đối xử bình thường, không nhắc lại vụ kiện trước tập thể.
- Ghi nhận ngày người lao động thực tế trở lại bằng biên bản có chữ ký hai bên.
Nếu doanh nghiệp đang cân nhắc đề nghị giám đốc thẩm, cần nhớ việc gửi đơn không tự làm dừng nghĩa vụ thi hành bản án đã có hiệu lực; trang có bài riêng về vấn đề này.
Khi nào nên hỏi người làm nghề
Bạn nên nhờ người làm nghề khi doanh nghiệp đề xuất một công việc khác và bạn không chắc có phù hợp với nghĩa vụ nhận lại theo hợp đồng đã giao kết hay không; khi được đề nghị ký văn bản chấm dứt kèm một khoản tiền mà bạn chưa rõ có thiệt so với bản án; hoặc khi đã trở lại làm việc nhưng bị đối xử khác thường kéo dài.
Phía doanh nghiệp nên hỏi người làm nghề trước khi xử lý kỷ luật một người lao động vừa được nhận lại theo bản án, vì mọi quyết định khi đó sẽ bị soi rất kỹ nếu dẫn tới tranh chấp mới. Một quyết định đúng trình tự, đủ căn cứ và có hồ sơ rõ ràng vẫn hợp pháp; một quyết định vội vàng có thể đưa hai bên quay lại toà lần nữa.
Khi đi hỏi, mang theo bản án phúc thẩm, hợp đồng lao động gốc, các văn bản hai bên đã gửi nhau sau ngày tuyên án và ghi chép diễn biến. Người làm nghề cần thấy toàn bộ chuỗi trao đổi mới đánh giá được bên nào đang thực hiện đúng bản án và bước tiếp theo nên là thương lượng, yêu cầu thi hành án hay chờ thêm.
Câu hỏi thường gặp
Bản án phúc thẩm buộc nhận lại thì bao lâu công ty phải bố trí việc làm?
Bản án có hiệu lực từ ngày tuyên và thường không ghi số ngày cụ thể để bố trí. Công ty cần thực hiện ngay trong thời gian hợp lý; nếu kéo dài không thi hành, người lao động có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành theo quy định.
Người lao động không muốn quay lại nữa thì có phải trả lại tiền không?
Không có chuyện trả lại các khoản bản án đã tuyên chỉ vì không quay lại. Hai bên có thể thoả thuận chấm dứt hợp đồng sau bản án; nội dung thoả thuận, kể cả khoản tiền, do hai bên tự nguyện ký và nên lập thành văn bản rõ ràng.
Công ty bố trí làm ở chi nhánh khác tỉnh có được không?
Nhận lại theo hợp đồng đã giao kết nghĩa là địa điểm làm việc như hợp đồng. Bố trí ở nơi khác cần sự đồng ý của người lao động hoặc phải nằm trong phạm vi hợp đồng và nội quy cho phép; nếu không đồng ý, bạn nên phản hồi bằng văn bản.
Trong lúc chờ công ty bố trí, người lao động có được tính lương không?
Nếu người lao động đã sẵn sàng và thông báo bằng văn bản mà công ty chậm bố trí, khoảng thời gian này có thể trở thành căn cứ đòi tiền lương khi thi hành án hoặc tranh chấp tiếp theo. Vì vậy giữ bản chụp văn bản và báo phát rất quan trọng.
Công ty có thể kỷ luật người lao động ngay sau khi nhận lại không?
Có thể nếu người lao động có hành vi vi phạm mới, được quy định trong nội quy và xử lý đúng trình tự. Tuy vậy, mọi quyết định khi đó dễ bị xem là trả đũa, nên doanh nghiệp cần hồ sơ đầy đủ và người lao động nên ghi lại diễn biến.
Đã nhận lại rồi thì phần tiền theo bản án có còn không?
Còn. Nghĩa vụ nhận lại và nghĩa vụ trả các khoản tiền là hai phần riêng trong bản án. Doanh nghiệp phải thực hiện cả hai; nếu chỉ nhận lại mà không trả tiền, người lao động có quyền yêu cầu thi hành phần tiền.