Ở phần lớn vụ án, hội đồng xét xử phúc thẩm gồm ba thẩm phán chuyên nghiệp, một người làm chủ toạ. Khác với phiên sơ thẩm thường có hội thẩm nhân dân ngồi cùng thẩm phán, cấp phúc thẩm chủ yếu do thẩm phán đảm nhiệm vì việc chính là đánh giá bản án của cấp dưới về mặt pháp lý và chứng cứ.
Bên cạnh hội đồng còn có thư ký phiên toà ghi biên bản và, tuỳ loại án, kiểm sát viên của Viện kiểm sát. Mỗi người có vai trò riêng, và hiểu đúng vai trò giúp bạn biết nên trình bày với ai, đề nghị điều gì, và khi nào có quyền yêu cầu thay đổi người tiến hành tố tụng.
Ai ngồi ở đâu và làm gì
Bảng dưới đây mô tả thành phần thường gặp. Số lượng và thành phần cụ thể phụ thuộc loại án và thủ tục áp dụng.
| Người | Vai trò | Bạn cần biết |
|---|---|---|
| Thẩm phán chủ toạ | Điều khiển phiên toà, hỏi, quyết định trình tự, cắt ý lặp lại | Trình bày hướng về chủ toạ; xin phát biểu qua chủ toạ |
| Hai thẩm phán còn lại | Cùng hỏi, cùng nghị án và biểu quyết ngang quyền chủ toạ | Một phiếu của họ có giá trị như phiếu chủ toạ |
| Hội thẩm (một số án hình sự) | Tham gia xét xử, biểu quyết như thẩm phán | Chỉ có trong trường hợp luật cho phép |
| Kiểm sát viên | Kiểm sát việc tuân theo pháp luật, phát biểu ý kiến hoặc quan điểm | Ý kiến không ràng buộc hội đồng |
| Thư ký phiên toà | Ghi biên bản, phổ biến nội quy, kiểm tra người có mặt | Bạn có quyền xem biên bản và yêu cầu ghi sửa |
Phiên phúc thẩm theo thủ tục rút gọn và một số phiên họp có thành phần gọn hơn, có thể chỉ một thẩm phán. Khi nhận quyết định đưa vụ án ra xét xử, bạn sẽ thấy tên các thành viên hội đồng và người dự khuyết nếu có.
Ba thẩm phán biểu quyết theo đa số: điều đó có ý nghĩa gì với bạn
Mọi vấn đề trong nghị án được biểu quyết theo đa số. Chủ toạ không có quyền phủ quyết hai thành viên còn lại; mỗi thẩm phán một phiếu. Thành viên có ý kiến khác được quyền ghi ý kiến thiểu số bằng văn bản và lưu vào hồ sơ vụ án.
Hệ quả thực tế là bạn không nên chỉ nói với chủ toạ. Hai thẩm phán còn lại thường đã đọc hồ sơ, và câu hỏi của họ đôi khi lộ ra chỗ hội đồng đang phân vân. Khi một thẩm phán không phải chủ toạ hỏi đi hỏi lại một điểm, đó thường là điểm cần bạn trả lời kỹ nhất.
Một người thường được phân công nghiên cứu hồ sơ sâu hơn để báo cáo hội đồng. Đương sự không biết được ai là người đó, và cũng không có kênh nào hợp pháp để tiếp cận riêng thành viên hội đồng ngoài phiên toà. Mọi tài liệu, ý kiến phải gửi qua toà theo thủ tục để các bên khác cùng biết.
Việc tìm cách gặp riêng, nhờ người quen tác động thành viên hội đồng không những trái pháp luật mà còn có thể khiến bạn mất cả phần lẽ phải đang có. Ý kiến muốn gửi thêm thì làm văn bản nộp toà, có bản cho các bên.
Khi nào có hội thẩm trong hội đồng phúc thẩm
Án dân sự, hành chính. Theo cách tổ chức phổ biến, hội đồng xét xử phúc thẩm vụ án dân sự, hôn nhân, kinh doanh thương mại, lao động và hành chính gồm các thẩm phán, không có hội thẩm nhân dân.
Án hình sự. Hội đồng xét xử phúc thẩm vụ án hình sự gồm các thẩm phán, và trong trường hợp cần thiết theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự có thể có thêm hội thẩm. Hội thẩm khi tham gia có quyền ngang thẩm phán trong xét xử và biểu quyết.
Vì sao sơ thẩm có hội thẩm, phúc thẩm thường không. Hội thẩm đại diện cho góc nhìn của người dân trong việc đánh giá sự việc. Ở phúc thẩm, trọng tâm chuyển sang việc kiểm tra bản án đã áp dụng đúng luật và đánh giá đúng chứng cứ hay chưa, nên phần lớn do thẩm phán chuyên nghiệp làm.
Kiểm lại trong quyết định đưa vụ án ra xét xử. Thành phần chính xác của hội đồng trong vụ của bạn ghi trong quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm. Nếu thấy có tên người từng tham gia ở cấp sơ thẩm, đó là căn cứ để đề nghị thay đổi.
Kiểm sát viên làm gì ở phiên phúc thẩm
Trong vụ án hình sự, Viện kiểm sát cùng cấp với toà phúc thẩm phải cử kiểm sát viên tham gia phiên toà. Nếu kiểm sát viên vắng mặt mà không có người thay thế, phiên toà phải hoãn. Kiểm sát viên trình bày quan điểm của Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án, kể cả quan điểm về kháng cáo của bị cáo, bị hại và các bên khác.
Trong vụ án dân sự và hành chính ở cấp phúc thẩm, kiểm sát viên thường tham gia và phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật của người tiến hành và người tham gia tố tụng trong giai đoạn phúc thẩm, cùng ý kiến về việc giải quyết kháng cáo, kháng nghị. Phạm vi tham gia cụ thể đối chiếu quy định hiện hành của từng bộ luật tố tụng.
Nếu Viện kiểm sát là bên kháng nghị, kiểm sát viên còn trình bày nội dung và căn cứ của kháng nghị, giống như người kháng cáo trình bày đơn của mình. Khi đó bạn nên chú ý: kháng nghị có thể theo hướng có lợi hoặc bất lợi cho bạn.
Ý kiến của kiểm sát viên được ghi vào biên bản và hội đồng phải xem xét, nhưng không bắt buộc phải làm theo. Đừng hoảng nếu kiểm sát viên đề nghị bác kháng cáo của bạn; đó là một ý kiến trong phiên toà, không phải phán quyết.
Hội đồng ấy thuộc toà nào sau khi tổ chức lại toà án năm 2025
Từ ngày 1/7/2025, hệ thống toà án được tổ chức lại cùng với chính quyền địa phương hai cấp: còn Toà án nhân dân tối cao, Toà án nhân dân cấp tỉnh và Toà án nhân dân khu vực; toà án cấp huyện và toà án cấp cao trước đây không còn. Vì vậy những bài viết cũ nói "toà huyện xử sơ thẩm, toà tỉnh xử phúc thẩm" chỉ còn đúng một phần.
Theo cách phân cấp hiện hành, bản án sơ thẩm của toà án nhân dân khu vực bị kháng cáo thường được toà án nhân dân cấp tỉnh xét xử phúc thẩm; bản án sơ thẩm do toà cấp tỉnh xử thì do toà cấp trên theo quy định của luật tổ chức toà án và các bộ luật tố tụng đã sửa đổi. Với vụ đang chuyển tiếp từ trước ngày tổ chức lại, toà thụ lý có thể khác với dự đoán ban đầu.
Cách chắc nhất là đọc thông báo thụ lý vụ án phúc thẩm và quyết định đưa vụ án ra xét xử: tên toà, địa chỉ, toà chuyên trách (hình sự, dân sự, kinh tế, lao động, hành chính, gia đình và người chưa thành niên…) đều ghi ở đó. Nếu chưa nhận được, bạn có thể hỏi bộ phận tiếp nhận của toà đã xử sơ thẩm xem hồ sơ đã chuyển đi đâu.
Biết đúng toà giúp bạn đến đúng trụ sở, gửi văn bản bổ sung đúng nơi, và hiểu kiểm sát viên tham gia phiên toà thuộc viện kiểm sát nào. Nhiều người mất cả buổi sáng chỉ vì đến nhầm trụ sở cũ sau khi các toà sáp nhập.
Đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng tại phiên phúc thẩm
Thẩm phán, hội thẩm, kiểm sát viên, thư ký đều có thể bị đề nghị thay đổi nếu có căn cứ luật định. Cách làm tại phiên phúc thẩm thường như sau.
- Xác định căn cứ: người đó từng tham gia giải quyết vụ án ở cấp sơ thẩm, là người thân thích của một đương sự, có quyền lợi liên quan, hoặc có căn cứ rõ ràng cho thấy không vô tư khi làm nhiệm vụ.
- Chuẩn bị chứng cứ cho căn cứ đó nếu có, chẳng hạn bản án sơ thẩm ghi tên người cùng tham gia, giấy tờ thể hiện quan hệ.
- Nêu đề nghị khi chủ toạ hỏi ở phần khai mạc. Nếu căn cứ mới phát sinh hoặc mới biết sau đó, nêu ngay khi biết và giải thích vì sao trước đó không nêu được.
- Hội đồng xem xét theo thủ tục luật định và quyết định chấp nhận hoặc không; nếu chấp nhận, phiên toà có thể phải hoãn để thay người.
- Ghi nhận kết quả vào biên bản phiên toà. Nếu đề nghị bị bác mà bạn cho rằng có vi phạm, điều đó có thể được nêu trong đơn đề nghị xem xét theo thủ tục đặc biệt sau này.
Đề nghị thay đổi không nên dùng như chiến thuật kéo dài. Đề nghị không có căn cứ không làm hoãn được phiên toà mà còn tạo ấn tượng xấu với hội đồng ngay từ phút đầu.
Thư ký phiên toà và biên bản: quyền ít người dùng
Thư ký phiên toà ghi lại diễn biến: ai có mặt, ai trình bày gì, câu hỏi và câu trả lời, ý kiến của kiểm sát viên. Biên bản phiên toà là tài liệu quan trọng nếu sau này có tranh cãi về việc bạn đã trình bày gì hoặc toà đã hỏi gì, nhất là khi làm đơn đề nghị giám đốc thẩm với lý do vi phạm thủ tục.
Sau khi kết thúc phiên toà, người tham gia tố tụng có quyền xem biên bản và yêu cầu ghi những sửa đổi, bổ sung vào biên bản, rồi ký xác nhận. Nhiều người ra về ngay sau khi nghe tuyên án, bỏ lỡ quyền này.
Khi đọc biên bản, bạn nên kiểm những điểm có ý nghĩa: yêu cầu của bạn có được ghi đúng không, những tài liệu bạn đề nghị toà xem xét có được ghi nhận không, câu trả lời quan trọng có bị rút gọn đến mức sai nghĩa không. Không cần đòi ghi từng chữ, nhưng ý chính phải đúng.
Nếu có luật sư, phần này thường do luật sư làm. Nếu tự đi, bạn có thể chủ động hỏi thư ký về thời điểm được xem biên bản.
Câu hỏi thường gặp
Thẩm phán xử sơ thẩm có được ngồi trong hội đồng phúc thẩm không?
Không. Người đã tham gia xét xử sơ thẩm vụ án không được tham gia xét xử phúc thẩm chính vụ án đó. Nếu phát hiện trường hợp này, bạn đề nghị thay đổi người tiến hành tố tụng tại phần khai mạc và nêu rõ căn cứ.
Có biết trước tên các thẩm phán trong hội đồng phúc thẩm không?
Có. Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm ghi tên thành viên hội đồng, thẩm phán dự khuyết nếu có, kiểm sát viên và thư ký. Quyết định này được gửi cho những người tham gia tố tụng trước ngày xét xử.
Thành viên hội đồng thay đổi giữa chừng thì sao?
Nếu một thành viên không thể tiếp tục tham gia mà có người dự khuyết từ đầu phiên toà thì người dự khuyết thay vào. Nếu không có người dự khuyết hoặc thay rồi vẫn không đủ thành phần, phiên toà phải hoãn hoặc xét xử lại từ đầu theo quy định.
Kiểm sát viên có được hỏi đương sự tại phiên phúc thẩm không?
Có. Kiểm sát viên được hỏi những người tham gia tố tụng để làm rõ các vấn đề liên quan, theo trình tự do chủ toạ điều khiển. Bạn trả lời kiểm sát viên như trả lời hội đồng: đúng câu hỏi, ngắn gọn, có dẫn tài liệu.
Có được gửi thư riêng cho thẩm phán phúc thẩm trình bày thêm không?
Không nên gửi thư riêng. Mọi ý kiến, tài liệu bổ sung cần nộp cho toà để đưa vào hồ sơ và thông báo cho các bên, bảo đảm nguyên tắc tranh tụng. Thư gửi riêng có thể không được xem xét và tạo ấn tượng tìm cách tác động.
Biên bản phiên toà ghi sai lời mình thì làm thế nào?
Sau phiên toà, bạn yêu cầu xem biên bản và đề nghị ghi phần sửa đổi, bổ sung, rồi ký xác nhận. Nên nêu cụ thể chỗ nào sai và nội dung đúng là gì. Phần sửa đổi được ghi kèm biên bản, không xoá nội dung cũ.