Muốn huỷ việc ly hôn khi vụ án đang ở phúc thẩm, người đứng đơn ly hôn rút đơn khởi kiện và người kia đồng ý. Khi đó toà phúc thẩm huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án; quan hệ hôn nhân vẫn tồn tại như chưa từng có bản án. Nhưng điều này chỉ đúng khi phần quyết định cho ly hôn đang bị kháng cáo. Nếu chỉ kháng cáo phần tài sản hay phần nuôi con, phần ly hôn có thể đã có hiệu lực, và muốn về lại với nhau thì phải đăng ký kết hôn lại.
Làm lành trong lúc chờ phúc thẩm không hiếm. Vài tháng chờ đợi đủ để người ta nhìn lại, con cái là sợi dây níu kéo, và một bản án ly hôn trên giấy đôi khi khiến cả hai giật mình. Bài này giúp bạn xác định mình đang ở tình huống nào, làm gì cho đúng, và những điều nên nói rõ với nhau trước khi quay lại toà.
Làm lành giữa chừng: tình huống không hiếm
Trong các vụ ly hôn đơn phương, người bị kiện thường là người kháng cáo vì không muốn ly hôn, hoặc vì không đồng ý cách chia tài sản, giao con. Khoảng thời gian chờ phiên phúc thẩm, hai người vẫn có thể sống gần nhau, cùng chăm con, cùng lo việc nhà hai bên. Những va chạm từng đẩy họ ra toà đôi khi dịu đi, và một bên chủ động đề nghị làm lại.
Pháp luật hôn nhân và gia đình khuyến khích đoàn tụ. Ở sơ thẩm, toà phải hoà giải và hướng các bên tới đoàn tụ trước khi xét xử ly hôn. Lên phúc thẩm, không còn thủ tục hoà giải riêng, nhưng cánh cửa vẫn mở thông qua việc rút đơn khởi kiện. Đó là cách để huỷ toàn bộ kết quả của bản án sơ thẩm khi cả hai đã thật lòng muốn tiếp tục hôn nhân.
Điều quan trọng là không vội. Rút đơn rồi vài tháng sau lại mâu thuẫn, người muốn ly hôn sẽ phải khởi kiện lại từ đầu, qua đầy đủ các bước như lần trước. Nên chắc chắn rằng việc làm lành dựa trên thay đổi thật, chứ không chỉ vì một giai đoạn tạm êm ả.
Trước hết xác định phần nào đang bị kháng cáo
Phần cho ly hôn bị kháng cáo. Ví dụ người vợ kiện ly hôn, toà sơ thẩm cho ly hôn, người chồng kháng cáo vì không muốn ly hôn. Toàn bộ quan hệ hôn nhân chưa được giải quyết dứt điểm. Đây là tình huống rút đơn ly hôn ở phúc thẩm có ý nghĩa trọn vẹn nhất.
Chỉ phần tài sản hoặc phần nuôi con bị kháng cáo. Nếu không ai kháng cáo phần quan hệ hôn nhân và cũng không có kháng nghị phần đó, phần cho ly hôn đã có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Hai người khi ấy đã ly hôn về mặt pháp lý; việc làm lành không thể "huỷ" phần đó qua toà phúc thẩm.
Sơ thẩm là quyết định công nhận thuận tình ly hôn. Quyết định công nhận thuận tình ly hôn và sự thoả thuận của các đương sự có hiệu lực ngay và không bị kháng cáo theo thủ tục phúc thẩm. Trường hợp này không có giai đoạn phúc thẩm để rút đơn; hai người đã ly hôn.
Toà sơ thẩm bác yêu cầu ly hôn. Nếu sơ thẩm không cho ly hôn và người đứng đơn kháng cáo, rồi hai người làm lành, người kháng cáo có thể rút kháng cáo để bản án bác đơn có hiệu lực, hoặc rút đơn khởi kiện nếu người kia đồng ý. Cả hai đường đều giữ nguyên hôn nhân; nên hỏi toà về khác biệt án phí.
Thủ tục rút đơn ly hôn khi phần ly hôn đang bị kháng cáo
Khi xác định được phần ly hôn chưa có hiệu lực, trình tự thường như sau:
- Người đứng đơn khởi kiện ly hôn, tức nguyên đơn, làm văn bản rút đơn khởi kiện, ghi rõ thông tin vụ án và lý do vợ chồng đã đoàn tụ; nộp cho toà án đang giải quyết phúc thẩm.
- Người kia, tức bị đơn, có thể làm văn bản bày tỏ ý kiến đồng ý với việc rút đơn để toà có căn cứ sớm; nếu chưa làm, hội đồng xét xử sẽ hỏi trước phiên hoặc tại phiên.
- Cả hai nên có mặt tại phiên phúc thẩm nếu được triệu tập, để hội đồng kiểm tra sự tự nguyện.
- Hội đồng ra quyết định huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án.
- Nhận quyết định, giữ bản chính cùng bản án sơ thẩm; kiểm tra phần án phí và việc xử lý tiền tạm ứng.
Nếu người kháng cáo lại chính là nguyên đơn, chẳng hạn người vợ kiện ly hôn, thua phần tài sản rồi kháng cáo, thì cũng chính người vợ là người rút đơn khởi kiện, và người chồng là người phải đồng ý.
Sau khi vụ án bị đình chỉ: hôn nhân, con và tài sản
Khi bản án sơ thẩm bị huỷ và vụ án bị đình chỉ, mọi nội dung của bản án về ly hôn, nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản đều không còn. Quan hệ vợ chồng tiếp tục như trước khi có vụ án. Giấy chứng nhận kết hôn vẫn có giá trị, không phải làm thủ tục gì thêm ở cơ quan hộ tịch.
Về con chung, cả hai tiếp tục cùng thực hiện quyền và nghĩa vụ của cha mẹ như bình thường. Về tài sản, nếu trong thời gian chờ đã có tài sản được chia theo bản án sơ thẩm nhưng chưa thi hành thì không còn căn cứ để thi hành. Nếu các bên đã tự giao nhận một phần tài sản trước đó, hai người cần tự thống nhất lại.
Một số cặp vợ chồng, sau khi làm lành, vẫn muốn rạch ròi một phần tài sản để tránh mâu thuẫn cũ lặp lại. Pháp luật hôn nhân và gia đình cho phép vợ chồng thoả thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân bằng văn bản, với những điều kiện và hình thức nhất định, có trường hợp phải công chứng. Đây là việc riêng, nên tìm hiểu kỹ hoặc hỏi người làm nghề trước khi làm.
Khi phần ly hôn đã có hiệu lực: muốn về lại phải đăng ký kết hôn lại
Nếu chỉ phần tài sản hay phần nuôi con đang ở phúc thẩm, còn phần quyết định cho ly hôn đã có hiệu lực, hai người đã là vợ chồng cũ về mặt pháp lý. Việc rút đơn khởi kiện lúc này phức tạp hơn nhiều và không đưa quan hệ hôn nhân trở lại. Muốn chung sống lại như vợ chồng với đầy đủ quyền và nghĩa vụ, hai người phải đăng ký kết hôn lại tại cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền.
Về phần đang bị kháng cáo, hai người có thể thoả thuận tại phiên phúc thẩm về tài sản, về nuôi con, để toà công nhận, hoặc người kháng cáo rút kháng cáo để bản án sơ thẩm có hiệu lực ở phần đó. Lựa chọn nào hợp phụ thuộc vào việc họ muốn tài sản được xử lý thế nào khi kết hôn lại: là tài sản riêng của mỗi người hay sẽ nhập vào khối tài sản chung mới.
Tình huống này dễ nhầm nhất. Nhiều người nghĩ rằng vì vụ án vẫn đang ở toà nên họ vẫn là vợ chồng, cho tới khi đi làm giấy tờ, vay vốn hay đăng ký tài sản mới phát hiện mình đã ly hôn từ lâu. Đọc kỹ đơn kháng cáo, hoặc hỏi thư ký toà phúc thẩm xem phần nào đang được xem xét, là việc nên làm đầu tiên.
Bảng đối chiếu nhanh: tình huống của bạn và hệ quả
Bảng dưới gom các tình huống thường gặp để bạn định vị nhanh. Mỗi vụ có chi tiết riêng, nên vẫn cần đọc kỹ bản án sơ thẩm và đơn kháng cáo.
| Tình huống | Hai người hiện là | Việc nên làm khi làm lành | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Phần cho ly hôn đang bị kháng cáo | Vẫn là vợ chồng, bản án chưa có hiệu lực ở phần này | Nguyên đơn rút đơn khởi kiện, bị đơn đồng ý | Bản án sơ thẩm bị huỷ, vụ án đình chỉ, hôn nhân giữ nguyên |
| Chỉ phần tài sản hoặc con bị kháng cáo | Đã ly hôn về mặt pháp lý | Thoả thuận phần đang kháng cáo hoặc rút kháng cáo; đăng ký kết hôn lại nếu muốn | Quan hệ vợ chồng chỉ có lại khi đăng ký kết hôn mới |
| Sơ thẩm công nhận thuận tình ly hôn | Đã ly hôn | Đăng ký kết hôn lại nếu muốn | Không có giai đoạn phúc thẩm |
| Sơ thẩm bác đơn ly hôn, nguyên đơn kháng cáo | Vẫn là vợ chồng | Rút kháng cáo hoặc rút đơn khởi kiện | Hôn nhân giữ nguyên theo cả hai đường |
Ghi nhớ một nguyên tắc đơn giản: phần nào của bản án không bị kháng cáo, kháng nghị thì phần đó đã có hiệu lực. Hai người làm lành chỉ có thể dùng toà phúc thẩm để thay đổi những gì còn đang được xem xét.
Khi chưa chắc mình thuộc dòng nào trong bảng, cách nhanh nhất là mang bản án sơ thẩm và thông báo kháng cáo tới bộ phận tiếp nhận của toà phúc thẩm để hỏi. Thư ký toà không tư vấn nên làm gì, nhưng có thể cho biết vụ án đang được xem xét ở những phần nào.
Những điều nên nói rõ với nhau trước khi rút đơn
Rút đơn ly hôn là quyết định của cả hai người. Trước khi nộp văn bản cho toà, nên trao đổi thẳng thắn những chuyện từng dẫn tới vụ án:
- Nguyên nhân mâu thuẫn trước đây đã được giải quyết đến đâu, mỗi người cam kết thay đổi điều gì.
- Những khoản nợ, khoản vay, giao dịch tài sản phát sinh trong thời gian ly thân, ai đứng tên, ai trả.
- Nơi ở của gia đình, việc chăm con, việc với gia đình hai bên.
- Tài sản đã được tự giao nhận theo bản án sơ thẩm, giữ nguyên hay nhập lại.
- Nếu từng có hành vi bạo lực gia đình, việc làm lành có thật sự tự nguyện và an toàn hay không; nếu có lo ngại, nên tìm tới các kênh hỗ trợ trước khi quyết định.
Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng ở Lâm Đồng, sơ thẩm xử cho ly hôn và giao con cho mẹ, người chồng kháng cáo. Trong lúc chờ, người chồng bỏ được thói quen rượu bia, hai người quyết định làm lại. Người vợ rút đơn, người chồng đồng ý tại phiên, toà huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ. Mọi phần về con và tài sản trở về như trước khi có vụ án.
Câu hỏi thường gặp
Rút đơn ly hôn ở phúc thẩm có cần người kia đồng ý không?
Có. Người bị kiện ly hôn là bị đơn, và khi nguyên đơn rút đơn ở giai đoạn phúc thẩm, hội đồng xét xử phải hỏi bị đơn có đồng ý hay không. Trong tình huống làm lành, sự đồng ý này thường có sẵn, nhưng toà vẫn kiểm tra trực tiếp.
Rút đơn rồi sau này có kiện ly hôn lại được không?
Được. Yêu cầu ly hôn về nguyên tắc không bị giới hạn bởi thời hiệu như tranh chấp tài sản. Nếu mâu thuẫn quay lại, người muốn ly hôn có thể khởi kiện lại, nhưng phải đi lại toàn bộ thủ tục từ đầu, kể cả hoà giải ở sơ thẩm.
Chỉ kháng cáo phần tài sản thì hai người còn là vợ chồng không?
Nếu phần cho ly hôn không bị kháng cáo, kháng nghị, phần đó đã có hiệu lực khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị. Hai người đã ly hôn về mặt pháp lý, muốn chung sống lại là vợ chồng phải đăng ký kết hôn lại.
Rút đơn ly hôn ở phúc thẩm có phải nộp án phí không?
Khi bản án sơ thẩm bị huỷ và vụ án đình chỉ vì rút đơn ở phúc thẩm, các đương sự vẫn chịu án phí sơ thẩm theo quyết định của toà sơ thẩm và một nửa án phí phúc thẩm. Hai vợ chồng nên hỏi thư ký toà để biết số tiền cụ thể.
Đã thuận tình ly hôn ở sơ thẩm rồi làm lành thì có rút được không?
Quyết định công nhận thuận tình ly hôn có hiệu lực ngay, không qua phúc thẩm, nên không còn vụ án nào để rút đơn. Hai người đã ly hôn; nếu muốn trở lại là vợ chồng, cần đăng ký kết hôn lại.
Làm lành rồi có cần báo cho toà phúc thẩm sớm không?
Nên báo sớm bằng văn bản rút đơn và văn bản đồng ý của người kia. Việc này giúp toà có căn cứ giải quyết, tránh để hai người phải chuẩn bị tranh luận cho một phiên toà mà cả hai đều không còn muốn.