Hoãn phiên toà và tạm ngừng phiên toà đều làm vụ án chưa được tuyên đúng ngày dự kiến, nhưng chúng là hai cơ chế khác nhau. Hoãn là phiên toà không tiến hành được hoặc phải dừng từ đầu, sẽ mở lại vào một ngày khác và thường xét xử lại từ đầu. Tạm ngừng là phiên toà đã bắt đầu, đang diễn ra thì dừng lại một thời gian để khắc phục một trở ngại, sau đó tiếp tục từ chỗ đã dừng. Bên cạnh hai cơ chế này còn có tạm đình chỉ xét xử phúc thẩm, là việc dừng cả giai đoạn phúc thẩm để chờ một sự kiện khác.
Bài viết so sánh ba cơ chế, liệt kê những lý do thường dẫn tới từng loại, kể cả những lý do đến từ phía toà án, viện kiểm sát mà đương sự không kiểm soát được, và gợi ý việc nên làm trong khoảng thời gian chờ. Những con số về thời hạn tạm ngừng hay hoãn, bạn nên đối chiếu Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cùng các lần sửa đổi.
So sánh hoãn, tạm ngừng và tạm đình chỉ
Ba cơ chế khác nhau ở thời điểm áp dụng, lý do, và cách vụ án tiếp tục. Bảng dưới tóm tắt nguyên lý chung trong tố tụng dân sự ở phúc thẩm.
| Tiêu chí | Hoãn phiên toà | Tạm ngừng phiên toà | Tạm đình chỉ xét xử phúc thẩm |
|---|---|---|---|
| Thời điểm | Trước khi hoặc khi bắt đầu phiên toà | Trong quá trình xét xử hoặc nghị án | Có thể trước hoặc trong phiên toà |
| Lý do điển hình | Đương sự vắng mặt lần đầu, thay đổi người tiến hành tố tụng không có người thay ngay | Người tham gia hoặc người tiến hành tố tụng không tiếp tục được vì sức khoẻ, cần xác minh bổ sung, chờ giám định bổ sung, các bên xin tự hoà giải | Đương sự chết chưa có người kế thừa, chờ kết quả giải quyết vụ việc khác có liên quan |
| Khi tiếp tục | Mở lại phiên toà, thường xét xử từ đầu | Tiếp tục phiên toà, không cần làm lại phần đã tiến hành | Tiếp tục xét xử khi lý do tạm đình chỉ không còn |
| Văn bản | Quyết định hoãn phiên toà | Ghi vào biên bản phiên toà và thông báo thời gian tiếp tục | Quyết định tạm đình chỉ xét xử phúc thẩm |
| Thời gian | Có giới hạn theo luật | Có giới hạn theo luật; hết hạn không khắc phục được thì chuyển sang tạm đình chỉ | Kéo dài đến khi lý do chấm dứt |
Điểm dễ nhầm nhất là giữa hoãn và tạm ngừng. Nếu toà thông báo "tạm ngừng", bạn nên hiểu phần xét hỏi, tranh luận đã diễn ra vẫn còn giá trị; khi phiên toà tiếp tục, bạn không cần trình bày lại từ đầu, nhưng nên chuẩn bị cho đúng phần còn dở.
Lý do hoãn đến từ phía toà án và viện kiểm sát
Không phải lúc nào phiên toà hoãn cũng do đương sự. Một số lý do nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn:
- Thành viên hội đồng xét xử, thư ký phiên toà hoặc kiểm sát viên bị thay đổi theo yêu cầu của đương sự hoặc do tự từ chối tiến hành tố tụng, mà không có người thay thế ngay.
- Kiểm sát viên được phân công không có mặt; ở phúc thẩm, viện kiểm sát có trách nhiệm tham gia phiên toà, và việc vắng mặt có thể khiến phiên toà phải hoãn. Cách xử lý cụ thể khác nhau giữa sơ thẩm, phúc thẩm và giữa các loại án, nên hỏi thư ký nếu gặp.
- Người phiên dịch vắng mặt mà không có người thay, khi có đương sự không sử dụng được tiếng Việt.
- Người làm chứng, người giám định quan trọng vắng mặt và hội đồng xét xử thấy sự có mặt của họ là cần thiết để giải quyết kháng cáo.
- Hồ sơ vụ án chưa đầy đủ, cần bổ sung tài liệu từ toà sơ thẩm hoặc cơ quan khác trước khi xét xử.
- Sự cố về cơ sở vật chất, lịch xét xử, hoặc sự kiện bất khả kháng ảnh hưởng tới hoạt động của toà.
Khi phiên toà hoãn vì những lý do này, việc bạn có mặt hay vắng mặt ở phiên đó vẫn được ghi trong biên bản. Nếu bạn đã có mặt, hãy chắc rằng biên bản ghi nhận điều đó; nếu bạn vắng mặt, lần triệu tập đó có thể vẫn được tính khi toà xem xét lịch sử triệu tập.
Lý do tạm ngừng thường gặp ở phiên phúc thẩm
Sức khoẻ đột ngột không cho phép tiếp tục. Một đương sự, người làm chứng, hoặc thành viên hội đồng xét xử bị ốm giữa phiên. Nếu dự kiến khắc phục được trong thời gian ngắn, hội đồng xét xử tạm ngừng thay vì hoãn.
Cần xác minh, thu thập thêm tài liệu không thể làm ngay. Trong khi xét hỏi, phát sinh tình tiết mà nếu không xác minh thì không giải quyết được kháng cáo, và việc xác minh không thực hiện được ngay tại phiên toà.
Chờ kết quả giám định bổ sung hoặc giám định lại. Khi kết luận giám định trong hồ sơ có điểm chưa rõ và hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu giám định bổ sung.
Các đương sự đề nghị để tự hoà giải. Nếu các bên cùng đề nghị dừng một thời gian để tự thương lượng, hội đồng xét xử có thể tạm ngừng. Đây là cơ hội thật để kết thúc vụ việc bằng thoả thuận.
Phát hiện văn bản pháp luật liên quan có dấu hiệu trái luật. Hội đồng xét xử có thể tạm ngừng để báo cáo, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét văn bản đó trước khi áp dụng.
Tạm đình chỉ: khi cả giai đoạn phúc thẩm phải chờ
Tạm đình chỉ xét xử phúc thẩm khác hẳn hai cơ chế trên ở chỗ nó không gắn với một ngày phiên toà cụ thể. Lý do thường là một sự kiện bên ngoài mà vụ án phải chờ: đương sự là cá nhân chết mà chưa có người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng, đương sự là tổ chức sáp nhập hoặc giải thể chưa có tổ chức kế thừa, hoặc cần chờ kết quả giải quyết một vụ việc khác có liên quan. Trong thời gian tạm đình chỉ, vụ án vẫn nằm ở toà phúc thẩm, không bị xoá.
Đối với đương sự, việc cần làm trong thời gian này là theo dõi sự kiện mà toà đang chờ, và chủ động cung cấp thông tin khi sự kiện đó đã có kết quả, ví dụ đã xác định được người thừa kế, đã có bản án của vụ việc liên quan. Toà sẽ ra quyết định tiếp tục xét xử khi lý do tạm đình chỉ không còn. Chi tiết về các trường hợp tạm đình chỉ trước phiên toà nằm ở nhóm bài về giai đoạn từ thụ lý đến trước phiên phúc thẩm.
Việc nên làm trong khoảng thời gian chờ
Dù phiên toà hoãn hay tạm ngừng, khoảng thời gian chờ có thể được dùng để chuẩn bị tốt hơn thay vì chỉ đợi:
- Xin bản sao quyết định hoãn hoặc ghi lại nội dung thông báo tạm ngừng, ghi rõ lý do và thời gian dự kiến mở lại.
- Xác định lý do hoãn, tạm ngừng có liên quan đến mình không; nếu toà yêu cầu bổ sung tài liệu hay giám định, chuẩn bị ngay phần của mình.
- Rà lại những gì đã diễn ra tại phiên toà (nếu đã bắt đầu): câu hỏi nào bạn trả lời chưa tốt, điểm nào bên kia nêu mới, để chuẩn bị phản hồi.
- Nếu được đề nghị tự hoà giải, gặp bên kia với một phương án cụ thể; thoả thuận đạt được nên lập thành văn bản để trình toà.
- Cập nhật địa chỉ liên lạc với toà nếu có thay đổi, tránh lỡ thông báo mở lại phiên toà.
- Nếu bạn sẽ vắng mặt ở phiên mở lại, chuẩn bị sẵn đơn đề nghị xét xử vắng mặt hoặc văn bản uỷ quyền, đừng để sát ngày.
Một phiên toà bị dừng giữa chừng thường là dấu hiệu hội đồng xét xử thấy còn điểm chưa rõ. Biết được điểm đó là gì giúp bạn chuẩn bị đúng chỗ.
Khi đương sự muốn phản đối việc dừng phiên toà
Không phải ai cũng vui khi phiên toà dừng lại. Bên đã chờ nhiều tháng, đã nghỉ việc, đã đi xa để dự phiên toà có thể thấy việc hoãn hay tạm ngừng là bất công, nhất là khi lý do đến từ phía bên kia. Bạn có quyền trình bày ý kiến của mình trước khi hội đồng xét xử quyết định, ví dụ chỉ ra rằng chứng từ bên kia đưa ra không chứng minh được việc không thể có mặt, hoặc tài liệu cần xác minh thêm không ảnh hưởng tới phần bị kháng cáo.
Cách trình bày hiệu quả là ngắn, dựa vào hồ sơ, và đề xuất phương án thay thế: xét xử vắng mặt người đó vì đã có văn bản trình bày, hoặc tiếp tục xét xử các phần không cần chờ giám định. Tránh lời lẽ suy diễn về động cơ của bên kia. Dù hội đồng xét xử quyết định thế nào, bạn nên đề nghị ghi ý kiến của mình vào biên bản phiên toà; biên bản là tài liệu chính thức nếu sau này bạn cần chứng minh tiến trình tố tụng có vấn đề.
Ví dụ giả định: phiên toà tạm ngừng để giám định bổ sung
Ví dụ giả định: một doanh nghiệp nhỏ ở Bắc Ninh kháng cáo bản án tranh chấp hợp đồng mua bán linh kiện, cho rằng hàng giao đạt chất lượng trong khi bên mua nói không đạt. Tại phiên phúc thẩm, khi xét hỏi về kết luận giám định chất lượng ở sơ thẩm, hội đồng xét xử thấy kết luận chưa nêu rõ phương pháp lấy mẫu. Bên kháng cáo đề nghị giám định bổ sung, hội đồng xét xử chấp nhận và tạm ngừng phiên toà để chờ kết quả.
Khi có kết luận giám định bổ sung, phiên toà tiếp tục từ phần xét hỏi về giám định, không làm lại phần thủ tục bắt đầu phiên toà. Hai bên được trình bày ý kiến về kết luận mới, sau đó tranh luận và hội đồng xét xử nghị án. Nếu việc giám định không hoàn thành trong thời hạn tạm ngừng, hội đồng xét xử có thể chuyển sang tạm đình chỉ xét xử phúc thẩm.
Với doanh nghiệp, bài học là theo dõi sát tiến độ giám định, cung cấp mẫu và tài liệu đúng hạn, để việc tạm ngừng không kéo dài thành tạm đình chỉ.
Câu hỏi thường gặp
Phiên toà bị tạm ngừng thì có phải nhận giấy triệu tập mới không?
Thời gian tiếp tục phiên toà thường được thông báo tại phiên hoặc bằng văn bản gửi cho người tham gia tố tụng. Nếu bạn không có mặt lúc toà công bố, hãy liên hệ thư ký để biết lịch tiếp tục và yêu cầu thông báo bằng văn bản.
Sau khi hoãn, hội đồng xét xử có thể là những người khác không?
Có thể. Khi phiên toà hoãn và mở lại, thành phần hội đồng xét xử có thể giữ nguyên hoặc thay đổi tuỳ lý do hoãn. Nếu hoãn vì thay đổi người tiến hành tố tụng, thành phần mới sẽ khác. Phiên toà mở lại thường xét xử từ đầu.
Đương sự có được yêu cầu tạm ngừng phiên toà không?
Đương sự có thể đề nghị, ví dụ các bên cùng xin dừng để tự hoà giải, hoặc đề nghị giám định bổ sung. Quyết định tạm ngừng thuộc hội đồng xét xử, dựa trên việc lý do có thuộc trường hợp luật cho phép hay không.
Kiểm sát viên vắng mặt mà phiên toà vẫn diễn ra có đúng không?
Tuỳ loại án và cấp xét xử, quy định về hệ quả khi kiểm sát viên vắng mặt khác nhau. Nếu bạn thấy có dấu hiệu bất thường, hãy đề nghị ghi ý kiến vào biên bản phiên toà để làm căn cứ khi cần.
Thời gian hoãn, tạm ngừng có được tính vào thời hạn xét xử phúc thẩm không?
Cách tính thời hạn chuẩn bị xét xử và xét xử phúc thẩm khi có hoãn, tạm ngừng hay tạm đình chỉ được quy định riêng. Nếu bạn lo vụ án kéo dài bất thường, hãy hỏi thư ký về tiến độ và căn cứ của từng lần dừng.