Trong vụ án dân sự, bạn có thể uỷ quyền cho người khác tham gia tố tụng thay mình ở phúc thẩm. Khi người đại diện theo uỷ quyền có mặt tại phiên toà, bạn được coi là đã có mặt thông qua người đó, nên không phải lo hệ quả của việc vắng mặt. Điều kiện là văn bản uỷ quyền hợp lệ, phạm vi bao trùm giai đoạn phúc thẩm, và người được uỷ quyền không thuộc diện bị cấm làm đại diện.
Bài viết tập trung vào việc dùng uỷ quyền như một giải pháp cho chuyện không thể dự phiên phúc thẩm: cần ghi những gì, giấy tờ đi kèm, những vụ việc không được uỷ quyền như ly hôn, và các lỗi khiến người đại diện bị từ chối ngay tại cửa phòng xử. Các vấn đề chung về hình thức, thù lao, chấm dứt uỷ quyền nằm ở nhóm bài chuyên về uỷ quyền; ở đây chỉ nhắc đến khi cần.
Người đại diện theo uỷ quyền khác luật sư bảo vệ thế nào
Nhiều người dùng lẫn hai khái niệm này, và hậu quả có thể là mất kháng cáo. Người đại diện theo uỷ quyền thay mặt bạn với tư cách đương sự: họ thực hiện các quyền và nghĩa vụ tố tụng của bạn trong phạm vi được uỷ quyền, như trình bày yêu cầu, trả lời câu hỏi, tranh luận, và tuỳ phạm vi, cả thoả thuận hay rút kháng cáo. Khi họ có mặt, bạn được coi là có mặt.
Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, thường là luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý, giúp bạn về mặt pháp lý: nghiên cứu hồ sơ, đưa ra lập luận, hỏi và tranh luận để bảo vệ bạn. Nhưng họ không thay bạn với tư cách đương sự. Nếu bạn là người kháng cáo, vắng mặt ở lần triệu tập hợp lệ thứ hai mà chỉ có luật sư bảo vệ có mặt, bạn vẫn có thể bị coi là vắng mặt.
Một luật sư có thể đồng thời là người đại diện theo uỷ quyền nếu bạn lập văn bản uỷ quyền cho họ tham gia tố tụng. Khi đó cần thể hiện rõ cả hai tư cách trong hồ sơ. Đừng mặc định rằng việc ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư là đã uỷ quyền cho họ thay mặt bạn tại toà.
Văn bản uỷ quyền cho phúc thẩm cần ghi những gì
Không có mẫu bắt buộc cho mọi trường hợp, nhưng một văn bản uỷ quyền dùng được tại phiên phúc thẩm thường thể hiện rõ các nội dung sau:
- Thông tin đầy đủ của bên uỷ quyền và bên được uỷ quyền: họ tên, năm sinh, giấy tờ tuỳ thân, địa chỉ.
- Vụ án cụ thể: tên vụ án, số thụ lý (nếu đã có), toà đang giải quyết; tránh ghi chung chung "các vụ việc tại toà án".
- Giai đoạn tố tụng: ghi rõ bao gồm giai đoạn phúc thẩm. Văn bản chỉ ghi "tham gia tố tụng tại toà án cấp sơ thẩm" không dùng được cho phúc thẩm.
- Phạm vi quyền: được thay mặt trình bày, tranh luận, nhận văn bản tố tụng; có được thoả thuận, rút kháng cáo, rút đơn khởi kiện hay không — những quyền làm thay đổi kết quả nên ghi riêng, rõ ràng.
- Có được uỷ quyền lại cho người khác hay không.
- Thời hạn uỷ quyền, hoặc ghi đến khi vụ án kết thúc ở giai đoạn phúc thẩm.
- Chữ ký của các bên và phần công chứng, chứng thực hoặc hình thức xác nhận mà toà chấp nhận.
Về hình thức, văn bản uỷ quyền của cá nhân thường phải được công chứng hoặc chứng thực, hoặc lập tại toà trước sự chứng kiến của người có thẩm quyền. Doanh nghiệp uỷ quyền cho nhân viên thường dùng giấy uỷ quyền do người đại diện theo pháp luật ký. Trước khi lập, nên hỏi thư ký phiên toà hình thức nào được chấp nhận cho vụ của bạn.
Ai không được làm người đại diện theo uỷ quyền
Không phải ai bạn tin cũng được toà chấp nhận làm đại diện. Bảng dưới liệt kê các nhóm thường bị loại theo nguyên tắc chung của tố tụng dân sự.
| Nhóm người | Vì sao không được | Ngoại lệ thường gặp |
|---|---|---|
| Người có quyền lợi đối lập với bạn trong cùng vụ án | Xung đột lợi ích trực tiếp | Không |
| Người đang đại diện cho một đương sự khác có quyền lợi đối lập với bạn | Không thể bảo vệ hai phía cùng lúc | Không |
| Người chưa thành niên, người mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự | Không đủ năng lực thực hiện quyền tố tụng | Không |
| Cán bộ, công chức đang công tác tại toà án, viện kiểm sát, cơ quan công an | Bảo đảm khách quan của hoạt động tư pháp | Khi họ tham gia với tư cách đại diện cho cơ quan mình hoặc đại diện theo pháp luật cho người thân |
| Bất kỳ ai trong việc ly hôn | Luật không cho uỷ quyền thay mặt đương sự trong việc ly hôn | Đại diện theo pháp luật khi vợ hoặc chồng mất năng lực hành vi theo trường hợp luật định |
Nếu toà phát hiện người đại diện thuộc nhóm bị loại, họ sẽ không được tham gia, và bạn có thể bị coi là vắng mặt. Kiểm tra trước giúp tránh tình huống người đại diện đến tận phòng xử rồi bị mời ra.
Việc ly hôn và phần tài sản: chỗ hay vướng nhất
Trong vụ án ly hôn, luật không cho phép đương sự uỷ quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng. Lý do là quan hệ hôn nhân gắn chặt với ý chí của chính vợ, chồng; toà cần nghe trực tiếp từ người trong cuộc. Vì vậy, ở phúc thẩm ly hôn, phương án cử người đi thay gần như không dùng được cho phần quan hệ hôn nhân, kể cả khi bạn ở rất xa hoặc đang ở nước ngoài.
Nhiều người đặt câu hỏi: nếu kháng cáo chỉ phần chia tài sản hoặc phần nợ chung, có uỷ quyền được không. Thực tiễn áp dụng ở đây không hoàn toàn thống nhất, và cách hiểu có thể khác nhau giữa các toà. Thay vì đặt cược vào một văn bản uỷ quyền có thể bị từ chối, bạn nên hỏi thư ký phiên toà trước, đồng thời chuẩn bị phương án dự phòng: đơn đề nghị xét xử vắng mặt kèm bản trình bày chi tiết về phần tài sản.
Trong vụ việc ly hôn, luật sư bảo vệ quyền lợi vẫn có thể tham gia để trình bày lập luận cho bạn. Họ không thay bạn với tư cách đương sự, nhưng giúp phần tài sản, nuôi con được trình bày đầy đủ khi bạn đã có đơn vắng mặt hợp lệ.
Doanh nghiệp cử người dự phiên phúc thẩm
Người đại diện theo pháp luật không bắt buộc phải tự đi. Giám đốc hoặc người đại diện theo pháp luật có thể uỷ quyền cho nhân viên pháp chế, kế toán trưởng hoặc luật sư. Giấy uỷ quyền nên ghi đúng tên vụ án và giai đoạn phúc thẩm.
Người được cử phải nắm hồ sơ. Toà sẽ hỏi những điểm cụ thể như ai ký hợp đồng, công nợ phát sinh lúc nào, đã đối chiếu ra sao. Cử một người không nắm việc chỉ để "có mặt" là bỏ phí cơ hội trình bày.
Ghi rõ quyền thoả thuận. Nếu doanh nghiệp sẵn sàng thoả thuận tại phiên phúc thẩm, giấy uỷ quyền nên trao quyền này cùng giới hạn rõ ràng, để người đại diện không phải gọi điện xin ý kiến giữa phiên.
Thay đổi người đại diện thì báo toà sớm. Nhân viên nghỉ việc, chuyển công tác: lập văn bản chấm dứt uỷ quyền cũ, uỷ quyền mới và gửi toà trước ngày xử, kèm giấy tờ của người mới.
Doanh nghiệp đổi tên, sáp nhập. Cung cấp cho toà giấy tờ chứng minh tư cách kế thừa, để người đại diện mới không bị thắc mắc về tư cách tại phiên toà.
Chuẩn bị cho người đại diện trước ngày xử
Một người đại diện có văn bản hợp lệ nhưng không được chuẩn bị vẫn có thể làm hỏng phiên toà. Trình tự gợi ý:
- Gửi văn bản uỷ quyền cho toà sớm, đề nghị toà ghi nhận người đại diện và gửi văn bản tố tụng cho người đó nếu phù hợp.
- Giao cho người đại diện bản sao bản án sơ thẩm, đơn kháng cáo, các văn bản đã nộp ở phúc thẩm và tài liệu chứng cứ quan trọng.
- Ngồi lại cùng người đại diện để thống nhất các điểm cần trình bày, giới hạn khi thoả thuận, những điều không được hứa thay bạn.
- Chuẩn bị bản giấy uỷ quyền gốc và giấy tờ tuỳ thân của người đại diện để xuất trình khi kiểm tra căn cước tại phiên toà.
- Giữ liên lạc trong ngày xử; nếu được phép, nhận tin ngay sau khi tuyên án để nắm kết quả.
Bạn vẫn có quyền tự đến dự cùng người đại diện. Khi cả hai cùng có mặt, cần thống nhất trước ai sẽ trình bày phần nào để tránh mâu thuẫn trước hội đồng xét xử.
Ví dụ giả định: văn bản uỷ quyền thiếu một dòng
Ví dụ giả định: ông P. ở Quảng Ninh kháng cáo bản án tranh chấp hợp đồng thi công nhà. Ông đi làm xa, nên nhờ con rể dự phiên phúc thẩm. Văn bản uỷ quyền ông lập từ thời sơ thẩm chỉ ghi "tham gia tố tụng tại toà án cấp sơ thẩm". Đến ngày xử phúc thẩm, khi kiểm tra căn cước những người tham gia, hội đồng xét xử nhận thấy văn bản không bao trùm giai đoạn phúc thẩm, nên không chấp nhận con rể ông với tư cách người đại diện.
Đây là lần triệu tập đầu tiên, nên phiên toà hoãn. Ông P. may mắn còn thời gian để lập văn bản uỷ quyền mới, ghi rõ vụ án, giai đoạn phúc thẩm và các quyền được trao, rồi gửi toà trước phiên mở lại. Nếu tình huống tương tự xảy ra ở lần triệu tập hợp lệ thứ hai, hệ quả có thể là kháng cáo bị coi như từ bỏ, vì người đại diện không hợp lệ thì coi như ông vắng mặt.
Bài học rút ra rất thực tế: mỗi khi vụ án chuyển giai đoạn, hãy đọc lại văn bản uỷ quyền và tự hỏi nó có còn dùng được không. Một dòng chữ bổ sung lúc đầu tiết kiệm được cả một phiên toà.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản uỷ quyền lập từ sơ thẩm có dùng được cho phúc thẩm không?
Dùng được nếu văn bản ghi rõ phạm vi bao gồm giai đoạn phúc thẩm hoặc toàn bộ quá trình giải quyết vụ án. Nếu chỉ ghi giai đoạn sơ thẩm, bạn cần lập văn bản mới hoặc bổ sung trước phiên phúc thẩm.
Người đại diện có được rút kháng cáo thay mình không?
Chỉ khi văn bản uỷ quyền trao quyền đó. Rút kháng cáo làm phần bản án sơ thẩm có hiệu lực, nên nhiều người chọn ghi rõ quyền này hoặc loại trừ nó. Đọc kỹ văn bản trước khi ký.
Có thể uỷ quyền cho người thân không có chuyên môn pháp lý không?
Có, nếu người đó có đủ năng lực hành vi dân sự và không thuộc nhóm bị cấm. Tuy vậy, hãy chuẩn bị kỹ cho họ, vì hội đồng xét xử sẽ hỏi như hỏi chính bạn.
Bị cáo trong vụ án hình sự có được uỷ quyền người khác dự phiên phúc thẩm thay không?
Không. Bị cáo tham gia với tư cách cá nhân, không có cơ chế uỷ quyền như đương sự dân sự. Người bào chữa bảo vệ bị cáo, nhưng không thay mặt bị cáo có mặt.
Người đại diện vắng mặt thì xử lý thế nào?
Khi người đại diện vắng mặt, việc vắng mặt được xem xét như việc đương sự vắng mặt. Vì vậy, nếu người đại diện có thể không đến, hãy chuẩn bị đơn đề nghị xét xử vắng mặt dự phòng hoặc tự mình tham dự.