Bản án phúc thẩm hình sự có thể giữ nguyên bản án sơ thẩm, sửa bản án (giảm hoặc trong một số trường hợp tăng hình phạt, cho hưởng án treo, sửa phần bồi thường), huỷ để điều tra lại hoặc xét xử lại, huỷ và đình chỉ vụ án, hoặc đình chỉ xét xử phúc thẩm. Với gia đình bị cáo, điều cần đọc ra ngay là: hình phạt cuối cùng là gì, thời gian đã tạm giam được trừ bao nhiêu, bị cáo được về ngay hay tiếp tục bị giam, và phần bồi thường thay đổi ra sao.
Lời tuyên án hình sự thường được đọc trong bầu không khí căng thẳng, người nhà ngồi ở hàng ghế sau khó nghe rõ từng chữ. Bài này giúp gia đình bị cáo, người bị hại và những người liên quan đọc lại bản án một cách bình tĩnh. Bài chỉ giải thích nội dung bản án để bạn biết quyền và nghĩa vụ của mình; không bình luận vụ án cụ thể nào, và không thay thế ý kiến của người bào chữa.
Các kiểu phán quyết phúc thẩm hình sự và ý nghĩa với bị cáo
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, hội đồng xét xử phúc thẩm chọn một trong các hướng dưới đây đối với phần bị kháng cáo, kháng nghị.
| Kiểu phán quyết | Bị cáo đối diện điều gì | Việc gia đình nên làm |
|---|---|---|
| Không chấp nhận kháng cáo, giữ nguyên bản án sơ thẩm | Hình phạt như sơ thẩm, bản án có hiệu lực từ ngày tuyên | Chuẩn bị cho giai đoạn chấp hành án, nắm nơi bị cáo sẽ chấp hành |
| Sửa bản án theo hướng có lợi | Giảm mức phạt, chuyển hình phạt nhẹ hơn, cho hưởng án treo, giảm bồi thường | Tính lại thời gian còn lại, kiểm việc trả tự do nếu đủ điều kiện |
| Sửa bản án theo hướng bất lợi | Chỉ xảy ra khi có kháng nghị hoặc kháng cáo theo hướng đó | Đọc kỹ căn cứ, hỏi người bào chữa về bước tiếp theo |
| Huỷ để điều tra lại hoặc xét xử lại | Vụ án quay lại giai đoạn trước, chưa có kết luận cuối | Hỏi về biện pháp ngăn chặn tiếp theo, theo dõi cơ quan đang giữ hồ sơ |
| Huỷ bản án và đình chỉ vụ án | Vụ án chấm dứt, bị cáo không bị kết tội theo bản án đó | Làm thủ tục trả tự do, nhận lại đồ vật, tài liệu bị tạm giữ |
| Đình chỉ xét xử phúc thẩm | Bản án sơ thẩm có hiệu lực theo quyết định đình chỉ | Như trường hợp giữ nguyên |
Một bản án có thể áp dụng các hướng khác nhau cho từng bị cáo trong cùng vụ án. Nếu vụ án có nhiều bị cáo, hãy tìm đúng đoạn nói về người thân của mình, thường được gọi theo họ tên đầy đủ.
Đọc hình phạt cuối cùng: đừng chỉ nghe con số
Phần quyết định của bản án phúc thẩm hình sự thường ghi: tuyên bố bị cáo phạm tội gì, áp dụng những điều, khoản nào của Bộ luật Hình sự, xử phạt bao nhiêu năm, tháng tù hoặc hình phạt khác, thời hạn chấp hành tính từ ngày nào. Với người nhà, con số năm tù là điều nghe rõ nhất, nhưng các chi tiết đi kèm mới quyết định thời gian thực tế.
Điểm đầu tiên là tội danh và điều khoản. Toà phúc thẩm có thể giữ tội danh nhưng đổi khoản áp dụng, ví dụ chuyển sang khoản có khung nhẹ hơn, và điều đó giải thích vì sao mức phạt giảm. Điểm thứ hai là hình phạt bổ sung nếu có, như cấm đảm nhiệm chức vụ hay phạt tiền bổ sung. Điểm thứ ba là trường hợp tổng hợp hình phạt, khi bị cáo đang phải chấp hành một bản án khác hoặc bị xét xử nhiều tội cùng lúc.
Nếu toà cho hưởng án treo, bản án sẽ ghi mức phạt tù, thời gian thử thách và cơ quan, chính quyền nơi người được hưởng án treo cư trú hoặc làm việc có trách nhiệm giám sát, giáo dục. Thời gian thử thách khi án treo được cho ở phúc thẩm thường tính từ ngày tuyên án phúc thẩm; bạn nên đối chiếu đúng câu chữ trong bản án.
Thời gian tạm giam được trừ thế nào
Nguyên tắc trừ ngày. Theo Bộ luật Hình sự, thời gian bị tạm giữ, tạm giam được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù, cứ một ngày tạm giữ, tạm giam bằng một ngày tù. Với hình phạt cải tạo không giam giữ, một ngày tạm giữ, tạm giam được trừ bằng ba ngày cải tạo không giam giữ.
Thời hạn chấp hành tính từ đâu. Bản án thường ghi thời hạn tù tính từ ngày bị cáo bị bắt tạm giữ, tạm giam, hoặc từ ngày bị cáo đi chấp hành án nếu trước đó được tại ngoại. Đọc kỹ câu này để biết điểm xuất phát.
Có nhiều đợt tạm giam. Nếu bị cáo từng bị tạm giam rồi được thay biện pháp ngăn chặn, sau đó lại bị tạm giam, bản án sẽ ghi các khoảng thời gian được trừ. Cộng lại các khoảng này để biết đã chấp hành được bao lâu.
Ví dụ giả định. Bị cáo bị tạm giam liên tục mười bốn tháng. Sơ thẩm xử ba năm tù, phúc thẩm sửa còn hai năm. Thời gian còn phải chấp hành là hai năm trừ mười bốn tháng, tức mười tháng, chưa tính các chế độ giảm thời hạn chấp hành án có thể được xét sau này.
Khi nào bị cáo được trả tự do ngay tại phiên toà
Nếu bị cáo đang bị tạm giam mà bản án phúc thẩm thuộc một số trường hợp, hội đồng xét xử sẽ tuyên trả tự do ngay tại phiên toà, trừ khi bị cáo còn bị tạm giam vì một tội phạm khác. Các trường hợp thường gặp: bị cáo được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt; bị cáo bị xử phạt bằng hình phạt không phải là tù; bị cáo được hưởng án treo; hoặc thời hạn phạt tù bằng hoặc ngắn hơn thời gian bị cáo đã bị tạm giam. Bản án bị huỷ và vụ án được đình chỉ cũng dẫn tới việc trả tự do.
Trên thực tế, sau khi tuyên án, bị cáo thường được đưa về nơi tạm giam để làm thủ tục giấy tờ và nhận lại đồ dùng cá nhân trước khi ra về. Gia đình nên chuẩn bị đón ở nơi tạm giam theo hướng dẫn của cán bộ, mang theo giấy tờ tuỳ thân của bị cáo nếu có.
Ngược lại, nếu hình phạt tù còn dài hơn thời gian đã tạm giam, bản án sẽ có quyết định tiếp tục tạm giam bị cáo để bảo đảm thi hành án. Bị cáo sau đó được chuyển đến nơi chấp hành án theo quyết định thi hành án.
Huỷ để điều tra lại hay xét xử lại: khác nhau ở chỗ nào
Hai kiểu huỷ này đều chưa có kết luận cuối cùng, nhưng điểm quay về khác nhau. Huỷ để điều tra lại thường xảy ra khi việc điều tra ở giai đoạn trước chưa đầy đủ mà tại phiên phúc thẩm không thể bổ sung được, hoặc có căn cứ cho thấy còn đồng phạm khác hay bị cáo phạm tội khác chưa được xem xét. Hồ sơ khi đó được chuyển về Viện kiểm sát để điều tra lại theo quy định.
Huỷ để xét xử lại thường xảy ra khi điều tra đã đủ nhưng toà sơ thẩm có vi phạm nghiêm trọng thủ tục, như thành phần hội đồng xét xử không đúng, hoặc không bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo. Hồ sơ trở về toà sơ thẩm để xét xử lại với hội đồng khác.
Trong cả hai trường hợp, gia đình nên hỏi rõ: bị cáo có tiếp tục bị tạm giam không và đến khi nào; cơ quan nào đang giữ hồ sơ; người bào chữa có cần làm lại thủ tục đăng ký bào chữa ở giai đoạn mới không. Thời gian chờ có thể kéo dài, nên nắm thông tin chính thức thay vì nghe đồn đoán.
Phần dân sự, tài sản và án phí trong bản án
Bồi thường cho người bị hại. Phần trách nhiệm dân sự có thể được giữ nguyên hoặc sửa tăng, giảm. Phần này sau đó được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự, người bị hại có quyền làm đơn yêu cầu thi hành.
Khoản đã nộp để khắc phục hậu quả. Nếu gia đình bị cáo đã nộp tiền khắc phục hậu quả trong quá trình tố tụng, bản án thường ghi khoản đó được trừ vào nghĩa vụ bồi thường hoặc được chuyển cho người bị hại. Giữ lại biên lai để đối chiếu.
Vật chứng, tài sản tạm giữ. Bản án quyết định trả lại, tịch thu hay tiêu huỷ. Người có tài sản được trả lại cần làm thủ tục nhận theo hướng dẫn của cơ quan đang giữ.
Án phí hình sự và dân sự. Bị cáo có thể phải chịu án phí hình sự và án phí dân sự trong vụ án hình sự. Ở phúc thẩm, nếu kháng cáo được chấp nhận thì bị cáo thường không phải chịu án phí phúc thẩm.
Sau bản án: hiệu lực, chấp hành và khi nào cần người bào chữa
Bản án phúc thẩm hình sự có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án. Sau đó, toà án có thẩm quyền ra quyết định thi hành án phạt tù và cơ quan thi hành án hình sự tổ chức đưa người bị kết án đi chấp hành. Gia đình có thể hỏi cán bộ quản giáo hoặc toà án về nơi chấp hành án dự kiến và thủ tục thăm gặp, gửi đồ theo quy định của nơi đó.
Bản án phúc thẩm không còn bị kháng cáo. Nếu có căn cứ cho rằng bản án có sai lầm nghiêm trọng hoặc xuất hiện tình tiết mới quan trọng, người bị kết án hoặc gia đình có thể gửi đơn đề nghị người có thẩm quyền xem xét kháng nghị giám đốc thẩm hoặc tái thẩm. Việc gửi đơn không làm dừng việc chấp hành án. Hãy cảnh giác với những lời hứa "lo được" kết quả, vì không ai có quyền hứa như vậy và đó thường là dấu hiệu lừa đảo.
Ở giai đoạn này, người bào chữa đã tham gia phúc thẩm là người hiểu hồ sơ nhất để giải thích bản án. Nếu gia đình chưa có người bào chữa, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được giải thích ban đầu về nội dung bản án và các bước tiếp theo, hoặc liên hệ trung tâm trợ giúp pháp lý nếu thuộc diện được trợ giúp miễn phí.
Câu hỏi thường gặp
Bị cáo được giảm án ở phúc thẩm thì có được về ngay không?
Chỉ khi thuộc các trường hợp như được hưởng án treo, hình phạt không phải tù, được miễn hình phạt, hoặc thời hạn tù bằng hoặc ngắn hơn thời gian đã bị tạm giam. Nếu mức tù mới vẫn dài hơn thời gian đã tạm giam, bị cáo tiếp tục bị tạm giam để chấp hành phần còn lại.
Toà phúc thẩm có tăng án khi chỉ bị cáo kháng cáo không?
Theo nguyên tắc của tố tụng hình sự, khi chỉ có kháng cáo của bị cáo xin giảm nhẹ thì toà phúc thẩm không sửa bản án theo hướng bất lợi cho bị cáo. Việc tăng nặng chỉ có thể xảy ra khi có kháng nghị của Viện kiểm sát hoặc kháng cáo của người bị hại theo hướng đó.
Án treo được cho ở phúc thẩm thì thời gian thử thách tính từ khi nào?
Thông thường thời gian thử thách tính từ ngày tuyên án phúc thẩm cho hưởng án treo. Bản án sẽ ghi cụ thể; gia đình nên đọc đúng câu chữ và hỏi chính quyền nơi giám sát để biết các nghĩa vụ trong thời gian thử thách.
Bản án huỷ để điều tra lại thì bị cáo có được tại ngoại không?
Việc tiếp tục tạm giam hay thay đổi biện pháp ngăn chặn do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo từng giai đoạn tố tụng. Gia đình có thể thông qua người bào chữa để đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn nếu có căn cứ, như bị cáo có nơi cư trú rõ ràng và hoàn cảnh đặc biệt.
Người bị hại không đồng ý với bản án phúc thẩm thì làm gì?
Người bị hại không thể kháng cáo bản án phúc thẩm. Nếu cho rằng bản án có sai lầm nghiêm trọng, người bị hại có thể gửi đơn đề nghị xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm. Phần bồi thường đã tuyên vẫn được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự.
Gia đình đã nộp tiền khắc phục hậu quả, nay phúc thẩm giảm mức bồi thường thì có được trả lại phần thừa không?
Bản án thường ghi cách xử lý khoản đã nộp. Nếu số đã nộp lớn hơn nghĩa vụ bồi thường mới, phần chênh lệch được xử lý theo nội dung bản án, có thể trả lại cho người đã nộp. Mang biên lai và bản án đến cơ quan thi hành án dân sự để làm thủ tục.