Sau phúc thẩm, án phí không chỉ là chuyện án phí phúc thẩm của người kháng cáo: khi bản án sơ thẩm bị sửa, toà phúc thẩm tính lại cả án phí sơ thẩm theo kết quả mới; khi bản án bị huỷ để xử lại, án phí sẽ được xác định lại khi giải quyết lại; còn khi bản án được giữ nguyên, án phí sơ thẩm thường giữ như cũ. Các chi phí định giá, giám định, thẩm định tại chỗ cũng có thể được chia lại theo cùng logic.
Án phí ít khi là phần lớn nhất của một vụ kiện, nhưng lại là phần dễ gây bực bội: người vừa thắng ở phúc thẩm vẫn thấy tên mình trong đoạn án phí, người không kháng cáo bỗng có nghĩa vụ thay đổi. Bài này giải thích nguyên lý đằng sau, để bạn tự kiểm được bản án của mình. Mức án phí cụ thể và các trường hợp miễn, giảm theo quy định về án phí, lệ phí toà án hiện hành; bài không ghi con số vì mức tính phụ thuộc giá trị tranh chấp và văn bản đang áp dụng.
Nguyên lý gốc: án phí đi theo kết quả
Muốn hiểu án phí sau phúc thẩm, cần nhớ nguyên lý của án phí sơ thẩm trước. Trong vụ án dân sự, nói gọn lại, bên nào có yêu cầu không được toà chấp nhận thì chịu án phí đối với phần yêu cầu đó, còn bên phải thực hiện nghĩa vụ đối với phần yêu cầu được chấp nhận thì chịu án phí tương ứng với phần đó. Án phí với tranh chấp có giá ngạch tính theo giá trị tài sản tranh chấp, với tranh chấp không có giá ngạch thì theo mức cố định.
Từ nguyên lý ấy suy ra: mỗi khi kết quả giải quyết thay đổi, cách chia án phí cũng phải thay đổi theo. Bản án sơ thẩm đã chia án phí dựa trên kết quả sơ thẩm. Nếu toà phúc thẩm đổi kết quả, việc chia cũ không còn đúng nữa, và toà phúc thẩm phải chia lại.
Điều này giải thích vì sao trong bản án phúc thẩm có hai đoạn án phí tách biệt: một đoạn về án phí sơ thẩm (giữ nguyên hay tính lại) và một đoạn về án phí phúc thẩm (người kháng cáo có phải chịu hay không). Khi đọc, bạn nên tách bạch hai đoạn này để khỏi nhầm.
Án phí theo từng kiểu phán quyết
Bảng dưới tóm tắt nguyên lý chung theo quy định hiện hành. Các trường hợp đặc biệt như miễn án phí, thoả thuận về án phí có thể khác.
| Kiểu phán quyết | Án phí sơ thẩm | Án phí phúc thẩm của người kháng cáo |
|---|---|---|
| Giữ nguyên bản án sơ thẩm | Thường giữ như bản án sơ thẩm | Thường phải chịu |
| Sửa bản án sơ thẩm | Toà phúc thẩm xác định lại theo kết quả mới | Thường không phải chịu nếu kháng cáo được chấp nhận |
| Huỷ để giải quyết lại | Được xác định lại khi toà sơ thẩm giải quyết lại | Thường không phải chịu |
| Huỷ và đình chỉ giải quyết vụ án | Tuỳ lý do đình chỉ, có trường hợp vẫn phải chịu | Tuỳ lý do, bản án ghi cụ thể |
| Đình chỉ xét xử phúc thẩm | Giữ như bản án sơ thẩm | Tuỳ thời điểm rút kháng cáo và quy định áp dụng |
Hai cột "thường" trong bảng không phải nói cho vui: luôn có ngoại lệ, ví dụ người thuộc diện miễn án phí, hoặc trường hợp toà sửa án nhưng không theo hướng kháng cáo của bạn mà theo kháng nghị hay kháng cáo của người khác.
Ví dụ giả định: một vụ đòi tiền bị sửa án
Hãy hình dung nguyên đơn kiện đòi bị đơn một khoản tiền. Toà sơ thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu. Theo nguyên lý, bị đơn chịu án phí sơ thẩm trên toàn bộ số tiền phải trả; nguyên đơn không phải chịu và được trả lại tiền tạm ứng án phí sơ thẩm.
Bị đơn kháng cáo, cho rằng một phần khoản tiền đã được trả trước khi khởi kiện, có chứng từ chuyển khoản mà toà sơ thẩm chưa xem xét đúng. Toà phúc thẩm chấp nhận, sửa bản án: bị đơn chỉ phải trả sáu phần mười số tiền ban đầu.
Kết quả về án phí sẽ thay đổi như sau. Án phí sơ thẩm được chia lại: bị đơn chịu án phí tương ứng với sáu phần mười được chấp nhận; nguyên đơn chịu án phí tương ứng với bốn phần mười yêu cầu không được chấp nhận. Về án phí phúc thẩm, bị đơn là người kháng cáo và kháng cáo được chấp nhận, nên thường không phải chịu và được nhận lại tiền tạm ứng án phí phúc thẩm.
Như vậy nguyên đơn, người không hề kháng cáo, lại có thêm nghĩa vụ án phí sơ thẩm sau phúc thẩm. Đây chính là điểm khiến nhiều người bất ngờ. Nó không phải hình phạt, mà là hệ quả tự nhiên của việc yêu cầu khởi kiện ban đầu không được chấp nhận trọn vẹn.
Chi phí tố tụng khác cũng có thể được chia lại
Chi phí định giá tài sản. Trong tranh chấp nhà đất, tài sản chung, định giá thường tốn kém. Nguyên lý chung là người có yêu cầu không được chấp nhận chịu chi phí định giá liên quan tới yêu cầu đó. Khi kết quả thay đổi ở phúc thẩm, việc chia chi phí này có thể đổi theo.
Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ. Tương tự định giá, chi phí đo đạc, xem xét tại chỗ được phân bổ theo kết quả giải quyết yêu cầu. Nếu toà phúc thẩm tiến hành định giá lại hoặc thẩm định lại, chi phí phát sinh ở phúc thẩm cũng được phân chia trong bản án phúc thẩm.
Chi phí giám định. Giám định chữ ký, giám định chất lượng sản phẩm, giám định thiệt hại sức khoẻ có chi phí đáng kể. Bên yêu cầu giám định thường tạm ứng trước, rồi người phải chịu cuối cùng được xác định theo kết quả.
Chi phí cho người làm chứng, người phiên dịch. Những khoản này ít gặp hơn, nhưng cũng được bản án phân chia khi có phát sinh.
Chi phí luật sư. Thù lao luật sư mỗi bên thuê thường do bên đó tự chịu, trừ khi có thoả thuận khác hoặc luật có quy định riêng cho loại tranh chấp đó và có yêu cầu hợp lệ trong vụ án.
Nhiều đương sự, nhiều yêu cầu: ai chịu phần nào
Vụ án càng nhiều người tham gia, đoạn án phí càng dài. Ngoài nguyên đơn và bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng có thể phải chịu án phí nếu họ có yêu cầu độc lập không được chấp nhận, hoặc nếu họ là người phải thực hiện nghĩa vụ theo bản án. Bị đơn có yêu cầu phản tố cũng vậy: phản tố được xử lý như một yêu cầu riêng, có án phí riêng.
Khi phúc thẩm sửa án, mỗi yêu cầu được nhìn lại riêng. Ví dụ giả định trong một vụ chia tài sản chung giữa ba anh em: toà phúc thẩm sửa phần chia của một người, giữ nguyên phần của hai người còn lại. Án phí của người có phần thay đổi được tính lại, còn hai người kia có thể giữ nguyên như sơ thẩm. Với tranh chấp chia tài sản, án phí thường gắn với giá trị phần tài sản mỗi người được nhận, nên khi giá trị đó đổi, án phí cũng đổi.
Với vụ án có yếu tố gia đình như ly hôn, các nghĩa vụ án phí về quan hệ hôn nhân, nuôi con, cấp dưỡng và chia tài sản được tính tách bạch. Phúc thẩm sửa phần chia tài sản không làm thay đổi án phí của phần ly hôn. Đọc đúng từng dòng sẽ tránh được những cuộc tranh cãi không cần thiết trong gia đình về chuyện ai phải nộp gì.
Tự kiểm đoạn án phí trong bản án phúc thẩm
Bạn không cần tính lại từng đồng, nhưng nên kiểm xem logic có khớp với kết quả không:
- Xác định kiểu phán quyết đối với từng yêu cầu: giữ nguyên, sửa hay huỷ.
- Với phần bị sửa, so tỷ lệ được chấp nhận của mỗi bên ở sơ thẩm và phúc thẩm.
- Đọc đoạn án phí sơ thẩm trong bản án phúc thẩm: nếu kết quả thay đổi mà án phí sơ thẩm không đổi, ghi chú lại để hỏi.
- Đọc đoạn án phí phúc thẩm: người kháng cáo có phải chịu không, tiền tạm ứng được trừ hay trả lại.
- Đọc đoạn chi phí tố tụng: định giá, thẩm định, giám định được chia thế nào.
- Nếu thấy sai sót rõ ràng về số liệu, gửi văn bản đề nghị toà đã ra bản án đính chính; nếu là bất đồng về cách áp dụng, hỏi người làm nghề trước khi tính bước tiếp.
Đừng để chuyện án phí kéo dài quá lâu sau khi bản án có hiệu lực. Nghĩa vụ nộp án phí cũng được thi hành như các nghĩa vụ khác trong bản án, và chậm trễ có thể dẫn tới việc cơ quan thi hành án chủ động tổ chức thi hành.
Nhận lại tiền tạm ứng: làm ở đâu, mang gì
Tiền tạm ứng án phí thường được nộp tại cơ quan thi hành án dân sự theo thông báo của toà. Khi bản án tuyên bạn được nhận lại một khoản, bạn làm thủ tục tại chính cơ quan thi hành án nơi đã thu tiền. Giấy tờ thường cần: bản án hoặc quyết định có nội dung trả lại, biên lai thu tiền tạm ứng bản gốc, giấy tờ tuỳ thân; nếu nhờ người khác nhận thay thì cần giấy uỷ quyền hợp lệ.
Sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính năm 2025, tên và địa chỉ một số cơ quan thi hành án có thay đổi. Nếu biên lai ghi tên cơ quan cũ, bạn nên hỏi trước nơi tiếp nhận hiện hành để khỏi đi nhầm chỗ. Biên lai gốc rất quan trọng, mất biên lai sẽ làm thủ tục rắc rối hơn, nên hãy cất giữ cẩn thận từ ngày nộp.
Nếu bạn vừa được nhận lại một khoản vừa phải nộp thêm khoản khác, ví dụ được trả lại tạm ứng án phí phúc thẩm nhưng phải chịu thêm án phí sơ thẩm, cơ quan thi hành án có thể xử lý bù trừ theo quy định. Hãy hỏi rõ để biết cuối cùng mình nhận về hay phải nộp thêm bao nhiêu.
Câu hỏi thường gặp
Mình không kháng cáo mà sau phúc thẩm lại phải chịu thêm án phí sơ thẩm là đúng hay sai?
Có thể đúng. Khi toà phúc thẩm sửa bản án theo hướng bác một phần yêu cầu của bạn, án phí sơ thẩm được chia lại theo kết quả mới, kể cả với người không kháng cáo. Bạn nên kiểm xem tỷ lệ chia có khớp với phần yêu cầu bị bác không.
Toà phúc thẩm huỷ án để xử lại thì tiền tạm ứng án phí phúc thẩm có được trả lại không?
Theo nguyên lý chung, khi bản án bị huỷ để giải quyết lại, người kháng cáo thường không phải chịu án phí phúc thẩm và được nhận lại tiền tạm ứng. Án phí sơ thẩm sẽ được xác định lại khi toà sơ thẩm giải quyết lại vụ án.
Người được miễn án phí ở sơ thẩm có tiếp tục được miễn ở phúc thẩm không?
Việc miễn án phí phụ thuộc diện được miễn và việc toà chấp nhận đề nghị miễn. Nhiều trường hợp diện miễn vẫn giữ nguyên ở phúc thẩm, nhưng bạn nên nêu rõ đề nghị miễn và nộp giấy tờ chứng minh khi kháng cáo để toà xem xét.
Chi phí thuê luật sư có được tính vào án phí để bên thua chịu không?
Thông thường không. Án phí là khoản nộp cho nhà nước, còn thù lao luật sư là chi phí riêng của mỗi bên. Chỉ khi các bên có thoả thuận hoặc pháp luật có quy định riêng cho loại tranh chấp đó, và có yêu cầu hợp lệ trong vụ án, thì khoản này mới có thể được xem xét.
Bản án ghi sai số án phí thì sửa bằng cách nào?
Nếu đó là sai sót tính toán hoặc ghi nhầm số rõ ràng, bạn gửi văn bản đề nghị toà đã ra bản án đính chính. Nếu bạn cho rằng toà áp dụng sai nguyên tắc chia án phí, đó là vấn đề áp dụng pháp luật, cần hỏi người làm nghề về khả năng đề nghị xem xét theo thủ tục đặc biệt.
Nộp án phí ở đâu sau khi bản án phúc thẩm có hiệu lực?
Án phí thường được nộp tại cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền, theo nội dung bản án và thông báo của cơ quan đó. Nếu bạn còn tiền tạm ứng đã nộp, khoản này thường được trừ trước, bạn chỉ nộp thêm phần còn thiếu nếu có.