Nguyên đơn có quyền rút đơn khởi kiện ngay cả khi vụ án đã lên phúc thẩm, nhưng không tự quyết một mình được. Trước khi mở phiên toà hoặc tại phiên toà phúc thẩm, nếu nguyên đơn rút đơn, hội đồng xét xử phải hỏi bị đơn có đồng ý hay không. Bị đơn đồng ý thì toà huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án; bị đơn không đồng ý thì việc rút đơn không được chấp nhận và vụ án tiếp tục được xét xử.
Quy định này hay làm nguyên đơn bất ngờ, vì ở sơ thẩm họ quen với việc rút đơn khá đơn giản. Bài dưới giải thích lý do của sự khác biệt, phân biệt rút đơn khởi kiện với rút kháng cáo, trình tự thực hiện, phần án phí phải chịu và câu hỏi lớn nhất: rút rồi sau này có kiện lại được không.
Rút đơn khởi kiện và rút kháng cáo: hai việc khác hẳn nhau
Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất. Rút kháng cáo là người kháng cáo từ bỏ yêu cầu xem lại bản án sơ thẩm. Nếu toàn bộ kháng cáo, kháng nghị đều được rút, toà phúc thẩm đình chỉ xét xử phúc thẩm và bản án sơ thẩm có hiệu lực. Nói cách khác, rút kháng cáo là chấp nhận kết quả sơ thẩm. Việc rút kháng cáo có tài liệu riêng, ở đây chỉ nhắc để phân biệt.
Rút đơn khởi kiện thì đi xa hơn nhiều: nguyên đơn từ bỏ chính yêu cầu ban đầu đã đưa ra toà. Nếu được chấp nhận ở phúc thẩm, không chỉ phiên phúc thẩm dừng lại mà bản án sơ thẩm cũng bị huỷ, vụ án coi như được đình chỉ. Kết quả là không còn bản án nào xác định ai đúng ai sai trong tranh chấp đó.
Người rút đơn khởi kiện phải là nguyên đơn, bất kể ai là người kháng cáo. Có khi chính nguyên đơn thua ở sơ thẩm và kháng cáo, rồi thấy khả năng thắng ở phúc thẩm thấp nên muốn rút đơn để không phải mang một bản án bất lợi. Có khi nguyên đơn thắng ở sơ thẩm, bị đơn kháng cáo, và hai bên đã dàn xếp xong bên ngoài nên nguyên đơn muốn rút cho gọn. Hai tình huống này được bị đơn nhìn nhận rất khác nhau.
Vì sao luật bắt hỏi ý kiến bị đơn
Ở sơ thẩm, trước khi có bản án, nguyên đơn rút đơn không làm ai mất gì đã có trong tay. Ở phúc thẩm thì đã có một bản án sơ thẩm. Bản án đó có thể đang có lợi cho bị đơn, chẳng hạn bác yêu cầu của nguyên đơn hoặc chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn. Nếu nguyên đơn được tự do rút đơn để xoá bản án, bị đơn sẽ mất kết quả mình đã giành được qua cả một quá trình tranh tụng.
Vì vậy luật trao cho bị đơn quyền nói "không". Bị đơn có thể muốn có một bản án phúc thẩm rõ ràng để chấm dứt hẳn tranh chấp, tránh việc nguyên đơn rút đơn hôm nay rồi lựa thời điểm khác để kiện lại. Đây là quyền chính đáng, không phải sự cố chấp.
Ngược lại, khi bị đơn là người thua ở sơ thẩm, họ thường sẵn lòng đồng ý vì việc rút đơn xoá luôn nghĩa vụ mà bản án sơ thẩm buộc họ thực hiện. Trong nhiều vụ dàn xếp ngoài toà, việc nguyên đơn rút đơn và bị đơn đồng ý chính là cách hai bên khép tranh chấp sau khi đã giao nhận xong tiền hoặc tài sản, thay vì đề nghị toà công nhận thoả thuận.
Hai kịch bản sau khi hội đồng hỏi bị đơn
Bị đơn đồng ý. Hội đồng xét xử phúc thẩm chấp nhận việc rút đơn, ra quyết định huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án. Mọi nghĩa vụ mà bản án sơ thẩm đã tuyên không còn cơ sở để thi hành. Nếu trước đó có biện pháp khẩn cấp tạm thời, việc huỷ bỏ biện pháp đó cũng cần được đặt ra.
Bị đơn không đồng ý. Hội đồng không chấp nhận việc rút đơn khởi kiện và tiếp tục xét xử phúc thẩm theo thủ tục chung trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị. Nguyên đơn khi đó vẫn có các lựa chọn khác như rút kháng cáo của mình nếu mình là người kháng cáo, hoặc thương lượng một thoả thuận để toà công nhận.
Vụ án có nhiều bị đơn hoặc có yêu cầu độc lập. Tình huống phức tạp hơn khi có nhiều bị đơn với ý kiến khác nhau, hoặc có người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đưa ra yêu cầu độc lập, hay bị đơn có yêu cầu phản tố. Việc rút đơn của nguyên đơn không tự làm mất các yêu cầu đó. Đây là chỗ nên có người làm nghề xem hồ sơ trước khi quyết định.
Rút đơn khởi kiện trước phiên và tại phiên phúc thẩm: làm thế nào
Rút đơn ở phúc thẩm có thể làm trước ngày mở phiên toà hoặc ngay tại phiên. Trình tự thường gặp:
- Nguyên đơn làm văn bản rút đơn khởi kiện, ghi rõ thông tin vụ án, số bản án sơ thẩm, việc rút toàn bộ hay một phần yêu cầu, ký tên; nộp cho toà án đang giải quyết phúc thẩm.
- Nếu rút tại phiên, nguyên đơn trình bày trực tiếp khi chủ toạ hỏi; thư ký ghi vào biên bản phiên toà.
- Hội đồng xét xử hỏi bị đơn có đồng ý với việc rút đơn không; ý kiến của bị đơn được ghi nhận.
- Bị đơn đồng ý: hội đồng ra quyết định huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án. Bị đơn không đồng ý: phiên toà tiếp tục.
- Nhận quyết định, kiểm tra phần án phí, phần xử lý tiền tạm ứng và các biện pháp khẩn cấp tạm thời nếu có.
Rút một phần yêu cầu khởi kiện cũng đi theo logic tương tự đối với phần bị rút. Khi chỉ rút một phần, nguyên đơn cần ghi rõ phần nào rút, phần nào giữ, để hội đồng xác định đúng phạm vi còn phải xét xử.
Án phí khi rút đơn ở giai đoạn phúc thẩm
Rút đơn ở phúc thẩm không có nghĩa là xoá sạch chi phí. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự hiện hành, khi hội đồng xét xử phúc thẩm huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án vì nguyên đơn rút đơn, các đương sự vẫn phải chịu án phí sơ thẩm theo quyết định của toà án cấp sơ thẩm và phải chịu một nửa án phí phúc thẩm theo quy định. Mức cụ thể và ai trong số các đương sự phải chịu phần nào cần đối chiếu văn bản về án phí, lệ phí toà án đang áp dụng.
Điểm này khác với việc rút đơn ở sơ thẩm, nơi tiền tạm ứng án phí thường được xử lý theo hướng khác. Lý do là toà sơ thẩm đã giải quyết xong vụ án, công sức xét xử đã bỏ ra. Nhiều người nghĩ rút đơn thì được hoàn lại toàn bộ tiền đã nộp, đến khi nhận quyết định mới thấy mình vẫn phải chịu một phần.
Nếu hai bên đã thương lượng xong bên ngoài và chọn con đường rút đơn để khép vụ án, nên tính luôn khoản án phí vào nội dung dàn xếp: ai sẽ gánh phần án phí sơ thẩm, phần phúc thẩm, ai chịu chi phí định giá, giám định đã phát sinh. Viết rõ điều này trong văn bản thoả thuận riêng giữa hai bên giúp tránh cãi nhau lần nữa vì một khoản tiền nhỏ.
Rút đơn rồi sau này có kiện lại được không
Đây là câu hỏi mà bị đơn quan tâm không kém nguyên đơn. Pháp luật tố tụng hiện hành không tước hẳn quyền khởi kiện lại sau khi rút đơn: đương sự vẫn có thể khởi kiện lại theo thủ tục chung. Tuy vậy, quyền này đi kèm nhiều giới hạn thực tế mà nguyên đơn cần hiểu trước khi rút.
Giới hạn đầu tiên là thời hiệu khởi kiện. Thời gian vụ án nằm ở toà không đương nhiên được trừ ra một cách có lợi cho nguyên đơn trong mọi trường hợp, và nhiều loại tranh chấp có thời hiệu tương đối ngắn. Rút đơn hôm nay, vài năm sau quay lại kiện có thể bị trả đơn hoặc bị đình chỉ vì hết thời hiệu nếu bị đơn yêu cầu áp dụng. Cách tính cụ thể phải đối chiếu từng loại quan hệ tranh chấp.
Giới hạn thứ hai là chứng cứ và quan hệ giữa hai bên. Vụ án mới phải đi lại từ đầu, chứng cứ có thể đã thất lạc, người làm chứng có thể không còn, chi phí lại phát sinh. Và nếu việc rút đơn là kết quả của một thoả thuận ngoài toà, bị đơn sẽ dùng chính văn bản thoả thuận đó làm chứng cứ chống lại vụ kiện mới. Vì thế, rút đơn nên là quyết định khép lại hẳn, không phải bước tạm lùi.
Khi nào nên dừng lại cân nhắc kỹ trước khi rút đơn
Rút đơn ở phúc thẩm là quyết định khó đảo ngược. Những trường hợp sau đáng xem xét thêm, tốt nhất có người làm nghề đọc hồ sơ:
- Bạn thắng ở sơ thẩm và chỉ muốn rút vì bên kia hứa sẽ trả, nhưng tiền chưa vào tài khoản. Rút đơn là mất bản án làm căn cứ thi hành án.
- Vụ án có yêu cầu phản tố của bị đơn hoặc yêu cầu độc lập của người khác, có thể vẫn được giải quyết dù bạn rút.
- Tranh chấp sắp hoặc đã gần hết thời hiệu, nếu sau này muốn kiện lại thì gần như không còn cơ hội.
- Tài sản đang bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo yêu cầu của bạn, rút đơn sẽ dẫn tới việc huỷ biện pháp đó.
- Vụ án liên quan đất đai, thừa kế nhiều người, tài sản lớn, nơi một sai sót nhỏ kéo theo hệ quả lâu dài.
Những vụ như vậy, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem cụ thể giữa ba lựa chọn: rút đơn khởi kiện, rút kháng cáo, hay đề nghị toà công nhận thoả thuận. Mỗi đường để lại một kết quả pháp lý khác nhau, và chọn đúng đường quan trọng không kém nội dung đã dàn xếp.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên đơn không kháng cáo có được rút đơn khởi kiện ở phúc thẩm không?
Được. Quyền rút đơn khởi kiện thuộc về nguyên đơn, không phụ thuộc ai là người kháng cáo. Khi bị đơn kháng cáo mà nguyên đơn muốn rút đơn, hội đồng xét xử vẫn hỏi ý kiến bị đơn và giải quyết theo kết quả đồng ý hay không đồng ý.
Bị đơn không đồng ý cho rút đơn thì nguyên đơn còn cách nào?
Nguyên đơn có thể rút kháng cáo nếu chính mình là người kháng cáo, chấp nhận bản án sơ thẩm có hiệu lực. Hoặc hai bên thương lượng một nội dung cụ thể để toà công nhận thoả thuận tại phiên. Nếu không, vụ án tiếp tục được xét xử phúc thẩm.
Rút đơn ở phúc thẩm có được trả lại tiền tạm ứng án phí không?
Thường không như mong đợi. Khi bản án sơ thẩm bị huỷ và vụ án bị đình chỉ vì rút đơn ở phúc thẩm, các đương sự vẫn chịu án phí sơ thẩm theo quyết định của toà sơ thẩm và một nửa án phí phúc thẩm. Phần tạm ứng được tính trừ theo quyết định cụ thể.
Rút đơn ly hôn ở phúc thẩm có phải hỏi ý kiến chồng hoặc vợ không?
Có, vì trong vụ ly hôn, người kia là bị đơn. Nếu người bị kiện ly hôn đồng ý, bản án sơ thẩm bị huỷ và vụ án đình chỉ. Đây là trường hợp thường gặp khi hai vợ chồng làm lành trong lúc chờ phiên phúc thẩm.
Có thể rút một phần yêu cầu khởi kiện ở phúc thẩm không?
Có thể rút một phần. Phần bị rút được xử lý theo logic tương tự, cần sự đồng ý của bị đơn với phần đó, còn phần giữ lại vẫn được xét xử trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị. Văn bản rút cần ghi rõ để tránh hiểu nhầm phạm vi.
Rút đơn rồi có ảnh hưởng gì tới tài sản đang bị phong toả không?
Biện pháp khẩn cấp tạm thời được áp dụng để bảo đảm cho yêu cầu khởi kiện. Khi vụ án bị đình chỉ vì rút đơn, cơ sở của biện pháp đó không còn, nên việc huỷ bỏ biện pháp sẽ được đặt ra. Người yêu cầu áp dụng cần tính trước điều này.