Trước khi bắt đầu phiên toà hoặc tại phiên toà phúc thẩm, người kháng cáo có quyền thay đổi, bổ sung kháng cáo; nếu thời hạn kháng cáo đã hết, việc thay đổi, bổ sung không được vượt quá phạm vi kháng cáo ban đầu. Nguyên tắc này có trong cả Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, với những điểm riêng cho vụ án hình sự.
Nhiều người sau khi đọc hồ sơ ở toà cấp phúc thẩm mới thấy đơn kháng cáo của mình viết thiếu, viết hẹp hoặc viết lan man. Bài này giải thích bạn được sửa đến đâu, "phạm vi kháng cáo ban đầu" được hiểu thế nào qua ví dụ giả định, cách làm văn bản thay đổi, bổ sung, và khi nào thu hẹp kháng cáo lại là lựa chọn khôn ngoan. Cách viết đơn kháng cáo lần đầu và việc rút kháng cáo thuộc giai đoạn kháng cáo, ở đây chỉ nhắc.
Đơn kháng cáo đã nộp có sửa được không
Có. Luật không coi đơn kháng cáo là văn bản đóng băng từ lúc nộp. Trong suốt giai đoạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm và cho đến phiên toà, người kháng cáo có thể làm rõ, thay đổi hoặc bổ sung nội dung kháng cáo. Điều này hợp lý, vì đơn kháng cáo thường được viết vội trong thời hạn ngắn, có khi trước cả khi nhận được bản án đầy đủ.
Tuy vậy, quyền sửa không phải vô hạn. Nếu cho phép người kháng cáo mở rộng tuỳ ý sau khi hết hạn, bên kia sẽ không bao giờ biết chắc phần nào của bản án sơ thẩm đã yên ổn, và quy định về thời hạn kháng cáo sẽ mất ý nghĩa. Vì vậy luật đặt một ranh giới rõ ràng gắn với mốc thời hạn kháng cáo.
Cần phân biệt sửa nội dung kháng cáo với việc trình bày thêm lý do. Bổ sung lý lẽ, chứng cứ để làm rõ cho yêu cầu đã nêu trong đơn là việc bình thường, không làm thay đổi phạm vi. Còn yêu cầu toà xem lại một phần bản án mà đơn ban đầu không đề cập là mở rộng phạm vi, và chịu giới hạn của luật.
Mốc quyết định: còn hay đã hết thời hạn kháng cáo
Bảng dưới tóm tắt những gì người kháng cáo được làm ở từng thời điểm. Cách tính thời hạn kháng cáo cụ thể cho từng loại bản án cần đối chiếu văn bản hiện hành.
| Thời điểm | Thay đổi, bổ sung được đến đâu | Lưu ý |
|---|---|---|
| Còn trong thời hạn kháng cáo | Được mở rộng sang phần khác của bản án, thêm yêu cầu mới | Thực chất như nộp thêm kháng cáo; vẫn phải theo thủ tục và án phí nếu có |
| Đã hết thời hạn kháng cáo, trước phiên toà | Chỉ được thay đổi, bổ sung trong phạm vi kháng cáo ban đầu | Làm văn bản gửi toà cấp phúc thẩm |
| Tại phiên toà phúc thẩm | Chỉ được thay đổi, bổ sung trong phạm vi kháng cáo ban đầu | Chủ toạ thường hỏi người kháng cáo có thay đổi, bổ sung gì không |
| Thu hẹp kháng cáo, trước hoặc tại phiên toà | Luôn được thu hẹp | Phần bị rút sẽ được toà xử lý theo quy định về rút kháng cáo |
| Vụ án hình sự | Theo cùng nguyên tắc, kèm giới hạn riêng về hướng làm xấu hơn tình trạng của bị cáo | Đối chiếu Bộ luật Tố tụng hình sự |
Viện kiểm sát cũng có quyền thay đổi, bổ sung kháng nghị theo nguyên tắc tương tự. Nếu vụ án có cả kháng cáo và kháng nghị, phạm vi xét xử phúc thẩm là tổng của hai phần, nên hãy đọc cả quyết định kháng nghị.
"Phạm vi kháng cáo ban đầu" hiểu thế nào: ví dụ giả định
Bổ sung lý do cho cùng một yêu cầu: được. Ví dụ giả định: chị M. kháng cáo phần bản án buộc chị trả lãi chậm thanh toán, với lý do toà tính sai thời điểm bắt đầu tính lãi. Sau khi hết hạn, chị bổ sung thêm lý do mức lãi suất áp dụng không đúng. Yêu cầu vẫn là xem lại phần tiền lãi, chỉ có thêm lý do, nên nằm trong phạm vi ban đầu.
Điều chỉnh mức đề nghị trong cùng phần: thường được. Ví dụ giả định: anh P. kháng cáo đề nghị giảm số tiền bồi thường từ mức toà tuyên xuống một mức cụ thể. Sau đó anh đổi đề nghị thành một mức khác, vẫn thấp hơn mức toà tuyên. Đây vẫn là phần bồi thường, chỉ thay đổi mức đề nghị. Nếu anh đổi sang đề nghị không phải bồi thường gì, cần xem đơn ban đầu viết rộng hay hẹp.
Thêm phần mới chưa từng kháng cáo: không được sau khi hết hạn. Ví dụ giả định: ông Q. chỉ kháng cáo phần chia đất, không kháng cáo phần chia tiền trong ngân hàng. Hết hạn kháng cáo, ông muốn bổ sung phần chia tiền. Phần này vượt phạm vi ban đầu, toà cấp phúc thẩm không xem xét theo yêu cầu của ông, trừ khi có kháng nghị hoặc phần đó liên quan trực tiếp đến phần đất đang bị xem lại.
Đơn ban đầu viết chung chung: phạm vi khó xác định. Đơn chỉ ghi "không đồng ý với toàn bộ bản án" thường được hiểu là kháng cáo toàn bộ, nhưng cách hiểu cụ thể có thể khác nhau. Vì vậy, càng sớm làm rõ bằng văn bản, càng tránh tranh cãi về phạm vi tại phiên toà.
Thay đổi, bổ sung khác với rút kháng cáo
Rút kháng cáo là từ bỏ yêu cầu toà cấp trên xem xét một phần hoặc toàn bộ bản án. Khi người kháng cáo rút toàn bộ và không có kháng cáo, kháng nghị nào khác, toà cấp phúc thẩm đình chỉ xét xử phúc thẩm và bản án sơ thẩm có hiệu lực. Rút một phần thì phần đó được xử lý tương tự, phần còn lại tiếp tục được xét xử. Thủ tục rút kháng cáo được viết kỹ ở giai đoạn kháng cáo.
Thay đổi, bổ sung là giữ yêu cầu toà xem xét nhưng điều chỉnh nội dung. Ranh giới đôi khi mờ: thu hẹp kháng cáo về thực chất là rút một phần. Ví dụ, ban đầu bạn kháng cáo cả phần tiền gốc lẫn tiền lãi, sau đó chỉ giữ phần tiền lãi. Phần tiền gốc khi đó được coi như đã rút và hệ quả pháp lý đi theo.
Vì thế, trước khi viết một văn bản "thay đổi kháng cáo", hãy tự hỏi: mình đang làm rõ, đang thêm lý do, hay đang bỏ bớt một phần? Ghi rõ điều đó trong văn bản, để toà và bên kia không phải đoán, và để bạn tránh vô tình rút đi phần mình vẫn muốn giữ.
Cách làm văn bản thay đổi, bổ sung kháng cáo
Không có mẫu bắt buộc. Trình tự sau giúp văn bản rõ ràng và có giá trị chứng minh:
- Đọc lại đơn kháng cáo ban đầu, ghi ra chính xác những phần bản án bạn đã kháng cáo và yêu cầu đã nêu.
- Xác định thời hạn kháng cáo đã hết chưa, để biết mình được mở rộng hay chỉ được điều chỉnh trong phạm vi cũ.
- Viết văn bản gửi toà án cấp phúc thẩm, ghi số thụ lý, số bản án sơ thẩm, họ tên và tư cách người kháng cáo.
- Trình bày rõ ba phần: nội dung kháng cáo ban đầu, nội dung thay đổi hoặc bổ sung, lý do và tài liệu kèm theo nếu có.
- Nếu có phần muốn bỏ, ghi rõ là rút kháng cáo đối với phần đó; nếu không muốn bỏ phần nào, ghi rõ giữ nguyên các phần còn lại.
- Ký, ghi ngày, nộp tại bộ phận tiếp nhận của toà và lấy biên nhận; giữ bản sao trong bìa hồ sơ.
Nếu đến tận phiên toà mới thay đổi, bổ sung, hãy chuẩn bị sẵn bằng văn bản để nộp cho hội đồng xét xử thay vì chỉ nói miệng. Văn bản giúp biên bản phiên toà ghi lại chính xác ý của bạn.
Lưu ý riêng với vụ án hình sự
Trong vụ án hình sự, nguyên tắc thay đổi, bổ sung kháng cáo cũng tương tự, nhưng gắn với một nguyên tắc quan trọng khác: khi chỉ có bị cáo kháng cáo theo hướng xin giảm nhẹ, toà cấp phúc thẩm không được sửa bản án theo hướng làm xấu hơn tình trạng của bị cáo. Việc thay đổi, bổ sung kháng cáo của các bên khác, như người bị hại, theo hướng bất lợi cho bị cáo cũng chịu giới hạn về thời hạn và phạm vi.
Bị cáo đang bị tạm giam có thể muốn thay đổi kháng cáo, ví dụ từ kêu oan chuyển sang xin giảm nhẹ hình phạt, hoặc ngược lại. Đây là quyết định lớn, ảnh hưởng đến toàn bộ cách trình bày tại phiên toà, và nên được bàn kỹ với người bào chữa. Văn bản thay đổi có thể gửi qua cơ sở giam giữ theo quy định.
Gia đình bị cáo không tự thay đổi kháng cáo thay cho bị cáo được, trừ trường hợp họ là người đại diện của bị cáo chưa thành niên hoặc của bị cáo có nhược điểm về thể chất, tâm thần theo quy định. Các khía cạnh khác của phúc thẩm hình sự được viết riêng trong mục phúc thẩm vụ án hình sự.
Khi nào nên cân nhắc thu hẹp kháng cáo
Không ít người nghĩ kháng cáo càng rộng càng tốt. Thực tế, có những lúc thu hẹp lại giúp vụ án gọn và lập luận mạnh hơn:
- Sau khi đọc hồ sơ, bạn thấy một số điểm kháng cáo không có tài liệu nào ủng hộ, chỉ dựa vào cảm giác bất bình.
- Một phần bản án có giá trị nhỏ nhưng đòi nhiều công sức chứng minh, làm loãng phần quan trọng hơn.
- Hai bên đã thoả thuận được một phần ngoài toà, phần còn lại mới cần toà quyết định.
- Người bảo vệ quyền lợi khuyên tập trung vào những điểm có căn cứ rõ ràng nhất.
- Bạn muốn giảm rủi ro về án phí phúc thẩm trong trường hợp kháng cáo không được chấp nhận ở những phần yếu.
Thu hẹp kháng cáo là quyết định không thể đảo ngược sau khi hết thời hạn kháng cáo. Hãy chắc chắn trước khi ký, và nếu còn phân vân, giữ nguyên phạm vi nhưng tập trung trình bày những điểm mạnh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Hết hạn kháng cáo rồi còn bổ sung lý do kháng cáo được không?
Được. Bổ sung lý do, lập luận và tài liệu để làm rõ cho yêu cầu đã có trong đơn kháng cáo không bị coi là vượt phạm vi. Điều bị hạn chế là thêm yêu cầu đối với phần bản án mà đơn ban đầu không đề cập, khi thời hạn kháng cáo đã hết.
Đơn kháng cáo ghi kháng cáo toàn bộ bản án thì sau này có cần nói rõ không?
Nên nói rõ. Ghi kháng cáo toàn bộ cho bạn phạm vi rộng, nhưng tại phiên toà hội đồng xét xử sẽ hỏi cụ thể bạn không đồng ý với điểm nào. Làm rõ sớm bằng văn bản giúp toà chuẩn bị đúng trọng tâm và giúp bạn không bỏ sót điểm quan trọng.
Thay đổi kháng cáo có phải nộp thêm tạm ứng án phí không?
Tuỳ trường hợp. Nếu chỉ điều chỉnh trong phạm vi đã kháng cáo, thường không phát sinh thêm. Nếu còn trong thời hạn và bạn mở rộng sang yêu cầu mới, có thể phải thực hiện thủ tục như kháng cáo bổ sung. Hỏi toà để được hướng dẫn cho vụ cụ thể.
Tại phiên toà mới thay đổi kháng cáo có được không?
Được, trong phạm vi kháng cáo ban đầu nếu thời hạn kháng cáo đã hết. Tuy nhiên, thay đổi đột ngột tại phiên toà có thể khiến bên kia đề nghị hoãn để chuẩn bị, và bạn có ít thời gian trình bày căn cứ. Thay đổi trước bằng văn bản thường tốt hơn.
Bên bị kháng cáo có được biết việc thay đổi kháng cáo không?
Có. Văn bản thay đổi, bổ sung kháng cáo là một phần của hồ sơ, các đương sự khác có quyền biết và trình bày ý kiến. Đây cũng là lý do nên nộp sớm, để bên kia có thời gian chuẩn bị và phiên toà không bị hoãn vì lý do này.