Ở giai đoạn phúc thẩm, đương sự có quyền nhờ luật sư hoặc người đủ điều kiện khác làm người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; người bảo vệ phải làm thủ tục đăng ký với toà án cấp phúc thẩm trước khi tham gia, kể cả khi ở sơ thẩm đương sự tự theo vụ án. Mời sớm trong giai đoạn chuẩn bị xét xử cho người bảo vệ đủ thời gian đọc hồ sơ và giúp bạn chuẩn bị đúng trọng tâm.
Không phải vụ nào cũng cần luật sư, và bài này không khuyên ai cũng phải mời. Phần dưới giúp bạn tự đánh giá: phúc thẩm khác sơ thẩm thế nào, những trường hợp nên cân nhắc, ai có thể làm người bảo vệ, thủ tục đăng ký với toà, cách chuẩn bị buổi làm việc đầu tiên và những yếu tố tạo nên chi phí.
Phúc thẩm khác sơ thẩm nên nhu cầu cũng khác
Ở sơ thẩm, toà xem xét toàn bộ vụ án: thu thập chứng cứ, hoà giải, xác định sự thật từ đầu. Nhiều đương sự tự theo được vì họ là người hiểu rõ sự việc nhất. Ở phúc thẩm, trọng tâm dịch chuyển. Hội đồng xét xử xem lại bản án trong phạm vi kháng cáo, kháng nghị, và câu hỏi chính thường là: toà sơ thẩm đã đánh giá chứng cứ, áp dụng pháp luật và tuân theo thủ tục đúng hay chưa.
Trả lời câu hỏi đó cần đọc bản án như người trong nghề: tách phần nhận định, đối chiếu với tài liệu trong hồ sơ, tìm chỗ thiếu căn cứ hay vi phạm thủ tục có ảnh hưởng đến quyền lợi. Đó là những việc người không quen tố tụng dễ bỏ sót. Đồng thời, phiên phúc thẩm thường gọn hơn, thời gian trình bày ngắn hơn, nên khả năng nói trúng trọng tâm có giá trị lớn.
Mặt khác, nếu kháng cáo chỉ xoay quanh một con số tính toán đơn giản hay một chi tiết sự việc bạn nắm rõ, việc tự chuẩn bị hoàn toàn khả thi. Đánh giá đúng loại vụ của mình là bước đầu tiên trước khi quyết định.
Loại vụ cũng ảnh hưởng. Trong vụ lao động, người lao động thường đối diện bộ phận pháp chế của doanh nghiệp đã quen tố tụng. Trong vụ hành chính, bên bị kiện là cơ quan nhà nước có người đại diện am hiểu quy định chuyên ngành. Trong vụ kinh doanh thương mại, chứng từ kế toán và điều khoản hợp đồng có thể dày đặc. Ở những vụ như vậy, chênh lệch về hiểu biết tố tụng giữa hai bên thường lớn hơn ở phúc thẩm so với sơ thẩm, vì phần còn lại để tranh luận chủ yếu là lập luận pháp lý và đánh giá chứng cứ.
Những trường hợp nên cân nhắc mời người bảo vệ
Không có quy tắc cứng, nhưng những dấu hiệu sau cho thấy bạn nên nghiêm túc cân nhắc:
- Kháng cáo hoặc bị kháng cáo dựa trên lập luận về vi phạm thủ tục tố tụng, ví dụ đưa thiếu người tham gia, không hoà giải, không thẩm định tại chỗ.
- Bên kia đã có luật sư và đưa ra tài liệu mới hoặc lập luận pháp lý mà bạn không chắc hiểu hết.
- Vụ án có giá trị lớn so với tài sản của bạn: nhà đất, khoản nợ lớn, phần vốn trong doanh nghiệp.
- Tranh chấp đất đai có lịch sử sử dụng phức tạp, nhiều lần chuyển nhượng, liên quan quy định chuyển tiếp của luật đất đai.
- Vụ ly hôn có tranh chấp quyền nuôi con, hoặc chia tài sản có yếu tố doanh nghiệp, tài sản ở nước ngoài.
- Vụ án hình sự, đặc biệt khi bị cáo đang bị tạm giam hoặc mức hình phạt sơ thẩm nặng.
- Bạn không thể tự có mặt thường xuyên để xem hồ sơ, nộp văn bản vì ở xa hoặc vì sức khoẻ.
Nếu chỉ có một hai dấu hiệu nhẹ, bạn có thể cân nhắc phương án nhờ tư vấn một vài buổi để định hướng, rồi tự theo phần còn lại.
Ai có thể làm người bảo vệ ở phúc thẩm
Theo luật tố tụng hiện hành, người bảo vệ quyền lợi của đương sự không nhất thiết phải là luật sư. Bảng dưới tóm tắt các nhóm chính; điều kiện cụ thể cần đối chiếu văn bản hiện hành.
| Nhóm | Điều kiện chung | Ghi chú |
|---|---|---|
| Luật sư | Có chứng chỉ hành nghề, tham gia tố tụng theo Luật Luật sư | Lựa chọn phổ biến cho vụ phức tạp |
| Trợ giúp viên pháp lý, luật sư thực hiện trợ giúp pháp lý | Theo Luật Trợ giúp pháp lý | Dành cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí |
| Đại diện tổ chức đại diện tập thể người lao động | Trong vụ lao động, theo quy định | Bảo vệ người lao động khi được yêu cầu |
| Công dân Việt Nam đủ điều kiện | Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không có án tích hoặc đã được xoá án tích, không thuộc các trường hợp bị loại trừ | Một số người như cán bộ toà án, viện kiểm sát, công an đang công tác không được làm người bảo vệ |
| Người bào chữa trong vụ án hình sự | Luật sư, người đại diện của người bị buộc tội, bào chữa viên nhân dân, trợ giúp viên pháp lý | Theo Bộ luật Tố tụng hình sự |
Nếu bạn thuộc nhóm có thể được trợ giúp pháp lý miễn phí, ví dụ người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em, người khuyết tật có khó khăn về tài chính và một số nhóm khác, hãy liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, thành phố nơi bạn sống để được hướng dẫn.
Thủ tục đăng ký người bảo vệ với toà cấp phúc thẩm
Người bảo vệ không tự động được tham gia chỉ vì đương sự đồng ý. Trình tự thông thường:
- Đương sự làm văn bản yêu cầu người bảo vệ quyền lợi, ghi rõ họ tên, vụ án, số thụ lý phúc thẩm.
- Người bảo vệ chuẩn bị giấy tờ theo tư cách: thẻ luật sư và văn bản của tổ chức hành nghề với luật sư; văn bản cử của tổ chức trợ giúp pháp lý với trợ giúp viên; giấy tờ tuỳ thân và giấy tờ chứng minh đủ điều kiện với công dân khác.
- Người bảo vệ nộp hồ sơ đăng ký tại toà án cấp phúc thẩm đang giải quyết vụ án.
- Toà kiểm tra, nếu đủ điều kiện thì vào sổ đăng ký và xác nhận vào giấy yêu cầu người bảo vệ; nếu từ chối thì thông báo bằng văn bản và nêu lý do.
- Sau khi được xác nhận, người bảo vệ có quyền xem, sao chụp hồ sơ, nộp tài liệu và tham gia phiên toà.
Nếu người bảo vệ đã đăng ký ở sơ thẩm, hãy hỏi toà cấp phúc thẩm có cần làm lại thủ tục hay không. Cẩn thận thì làm lại, vì đây là cấp xét xử khác và hồ sơ đã chuyển sang toà khác.
Chuẩn bị gì cho buổi làm việc đầu tiên
Buổi làm việc đầu tiên quyết định người bảo vệ hiểu vụ án nhanh hay chậm. Mang theo và chuẩn bị sẵn:
- Bản án sơ thẩm đầy đủ, đơn kháng cáo của bạn và của bên kia, quyết định kháng nghị nếu có.
- Thông báo thụ lý phúc thẩm và các văn bản toà đã gửi sau đó.
- Bản sao các tài liệu quan trọng trong hồ sơ: hợp đồng, biên bản, lời khai, kết quả định giá, giám định.
- Một trang tóm tắt sự việc theo thứ tự thời gian, do chính bạn viết, nêu rõ ngày tháng và người liên quan.
- Danh sách điều bạn muốn đạt được ở phúc thẩm và điều bạn chấp nhận được nếu có thoả thuận.
- Những câu hỏi bạn muốn hỏi: đánh giá khả năng, rủi ro, các bước tiếp theo và phạm vi công việc người bảo vệ đảm nhận.
Nói thật mọi chi tiết, kể cả những điểm bất lợi cho mình. Người bảo vệ chỉ chuẩn bị được cho những gì họ biết; điểm yếu bị bên kia khai thác lần đầu tại phiên toà mới là điều nguy hiểm nhất.
Chi phí được tạo nên từ những yếu tố nào
Độ phức tạp và khối lượng hồ sơ. Hồ sơ vài chục trang khác hẳn hồ sơ hàng nghìn trang. Thời gian đọc, phân tích và chuẩn bị văn bản là phần lớn công việc.
Phạm vi công việc. Chỉ tư vấn định hướng, soạn văn bản ý kiến, hay tham gia đầy đủ từ chuẩn bị đến phiên toà. Hãy thoả thuận rõ phạm vi bằng văn bản trước khi bắt đầu.
Địa điểm và số lần đi lại. Toà ở xa nơi người bảo vệ làm việc, phiên toà bị hoãn nhiều lần đều làm tăng chi phí đi lại và thời gian.
Cách tính thù lao. Có thể theo giờ, theo vụ việc trọn gói, hoặc kết hợp, theo quy định của Luật Luật sư. Hỏi rõ những khoản nào đã bao gồm, khoản nào phát sinh thêm.
Chi phí ngoài thù lao. Sao chụp hồ sơ, dịch thuật, giám định, định giá là các khoản riêng, không phải thù lao luật sư.
Thay người bảo vệ giữa chừng và tự bảo vệ
Đương sự có quyền thay đổi người bảo vệ quyền lợi, chấm dứt việc nhờ người này để nhờ người khác, hoặc tự bảo vệ. Khi thay đổi, nên báo cho toà bằng văn bản, nhận lại tài liệu đã giao và thanh lý thoả thuận dịch vụ rõ ràng. Người bảo vệ mới cũng phải làm thủ tục đăng ký với toà.
Thay người bảo vệ sát ngày xử có thể dẫn tới đề nghị hoãn phiên toà để người mới kịp nghiên cứu hồ sơ, và toà không bắt buộc phải chấp nhận. Vì vậy, nếu bạn có ý định thay, hãy quyết định sớm. Nếu tự bảo vệ, các bài khác trong mục này về xem hồ sơ, viết văn bản ý kiến, đọc quyết định đưa vụ án ra xét xử sẽ giúp bạn chuẩn bị từng bước.
Nếu còn phân vân có cần người bảo vệ hay không, bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để có đánh giá sơ bộ về loại vụ của mình trước khi quyết định. Chuẩn bị sẵn bản án sơ thẩm và đơn kháng cáo, để câu trả lời bám vào vụ việc thật chứ không chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Ở sơ thẩm không có luật sư, lên phúc thẩm mời có muộn không?
Không muộn. Người bảo vệ có thể tham gia ở giai đoạn phúc thẩm, miễn là đăng ký với toà cấp phúc thẩm. Tuy nhiên, mời càng sớm trong giai đoạn chuẩn bị xét xử càng tốt, vì người bảo vệ cần thời gian đọc toàn bộ hồ sơ sơ thẩm.
Người thân không phải luật sư có làm người bảo vệ được không?
Có thể, nếu người đó đáp ứng điều kiện luật định, như có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không có án tích hoặc đã được xoá án tích và không thuộc các trường hợp bị loại trừ. Người đó vẫn phải làm thủ tục đăng ký với toà như mọi người bảo vệ khác.
Luật sư có hứa được kết quả phúc thẩm không?
Không ai có thể hứa trước kết quả một phiên toà. Người bảo vệ có thể đánh giá điểm mạnh, điểm yếu và khả năng theo kinh nghiệm, nhưng quyết định thuộc về hội đồng xét xử. Nên cảnh giác với bất kỳ ai hứa chắc chắn thắng hay "lo được" kết quả.
Ai được trợ giúp pháp lý miễn phí ở giai đoạn phúc thẩm?
Luật Trợ giúp pháp lý quy định các nhóm người được trợ giúp, như người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng, trẻ em và một số nhóm khác có điều kiện kèm theo. Liên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước ở tỉnh, thành phố nơi bạn sống để được xác định và hướng dẫn.
Đã mời luật sư thì đương sự có cần đến phiên toà không?
Nên đến. Người bảo vệ trình bày lập luận, nhưng hội đồng xét xử thường muốn hỏi trực tiếp đương sự về sự việc. Với người kháng cáo, việc vắng mặt có thể có hệ quả riêng tuỳ trường hợp, nên trao đổi kỹ với người bảo vệ trước khi quyết định không đến.
Thoả thuận dịch vụ với luật sư nên có những gì?
Nên có phạm vi công việc cụ thể, cách tính thù lao và thời điểm thanh toán, các chi phí phát sinh do ai chịu, cách xử lý khi phiên toà bị hoãn hoặc vụ án bị huỷ giao xử lại, và điều kiện chấm dứt thoả thuận. Đọc kỹ trước khi ký.